Ин матлабро шаш сол пеш аз ин, замоне ки мақомоти Тоҷикистон барои нашри ҳафтаномаҳои озодбаёни “Нерӯи сухан”, “Рӯзи нав” ва “Одаму олам” мушкил пеш оварданд, навишта будам. Аммо то ҳоло рӯйи чоп наомада буд. Имрӯзҳо, ки дигарбора дар остонаи интихобот барои ҳафтаномаҳои мустақили дигар ҳамингуна як мушкил пеш омадааст, зарур донистам ин матлабро аз бойгониам гирифта, нашр кунам. Бидуни таҳрир.
Баъд аз наклхои хонум Сюзан Франглер ба хулосае омадам, ки журналистони олмони аз дигар сайёраанду мо аз сайёраи дигар.
Акнун чойи бахс нест. Дар Точикистон агар кахри мансабдорони оли ояд, дар як вакт метавонанд, ба хар бахона амнияту озодии журналистон ва рузномахои озодро халалдор созанд. Гувохи ин гуфтахо амронамаи Прокуратураи Генерали ба хафтаномахои «Рузи нав» ва «Неруи Сухан» мебошад.
Чоп накардани “Шарки озод”, чопхонаи Дастгохи ичроияи Президент, рузномахои «РН», «НС» ва «Начот» -у «Одаму олам»-ро боз хам чи метавон гуфт? Албатта, норозигии ахли Хукумат аз мавчудияти рузномахои озод. Дар баробари ин, хатто созмонхои байналмиллал низ хомушанд. Онхо хам ёд гирифтаанд, факат бо як мактуб кобили кабул набудани кори хукуматро менависанду тамом.
Аммо дар давлати Олмон мардумаш аз мардикорон ва наркобаранхои точик хеле зиндагии осудаву ором доранд. Ба ин монанд, журналистони олмони низ аз хамкасбони точики худ хеле дар пешанд. Дар ин маврид хонум Сюзан Франглер (33 сола, Устоди Донишгохи Берлин ва Швейтсариё), ки тайи чанд муддат дар Хучанд аст, таъкид мекунад, ки дар Олмон журналистон нисбат ба дигар табакахои чамъият хукукхои бештар доранд. Онхо метавонанд аз кадом масъули давлати набошад, ба саволи худ чавоб гиранд, дар холе ки журналистони точик аз дастнораси ба иттилоот танкиси мекашанд.
Сюзан мегуяд, дар хамон Олмоне, ки аз Точикистон ба сари ахоли ва худуд бисёр калон аст, давоми кариб 60 соли ахир ягон латукуби журналистон ва фишоровари ба онхо ба кайд гирифта нашудааст. Аммо дар Точикистони кунуни баъд аз соли навадум агар сари зиёда аз 60 журналист хурда шуда бошад, латукуби онхо то хол аз тарафи одамони ношинос идома дорад. Холати имрузаи журналистони точикро хонум Сюзан Франглер ба давраи пешазчангии давлати Олмон мекунанд. Яъне мо аз олмонихои имруз бештар аз 60 сол кафо мондаем.
Атрофи масъалаи бакайдгири бошад, Сюзан меафзояд, ки дар Олмон аз тарафи ягон вазорат ба кайдгири нест. Бинобарин, дар Олмон хар як шахрванд метавонад, ки рузномаи худро таъсис дихад. Хатто журналистони олмони маоши хеле баланд доранд. Аз ин сабаб онхо барои дарёфти маблаг аз дигар сарчашмахо овора намешаванд. Аслан онхо маблагро барои нашри рузнома аз хисоби обунаи рузномаи худ ба даст меоранд.
Обуна мисоли рузномахои хукуматии Точикистон мачбури сурат нагирифта, балки мардум аз руйи хосташ ба рузномахои хонданбоб обуна мешавад. Ин мисоли он нест, ки агар ягон нафари олирутбаи Точикистонро журналистон камбудяшро гуянд, у худсарона тамоми рузномахоро аз дукон бардораду мардум барои харидани як рузнома вакти зиёди худро сарф кунад. Хонум Сюзан хеле дар ташвиш аст, ки дар чумхурии мо ягон газетаи харруза интишор намеёбад. Вале дар Олмон зиёда аз 130 номгуйи газетаи харруза интишор мешавад.
Аммо Хукумати Точикистон кодир нест, ки акаллан рузномахои озодро гузорад, то аз хисоби худ хафтаномахоро ба чоп расонанд. Пас аз ин, ахволи журналистони точикро бо олмони мукоиса карда мешавад? Ё вокеан онхо аз сайёраи дигаранду мо аз сайёраи дигар???
Соли 2004, шахри Хучанд
04 февраля, 2010
03 февраля, 2010
“Қиёми рӯз”: Ба пеш!
“Қиёми рӯз”, филми сохтаи Носир Саидов, коргардони маъруфи тоҷик, ин дафъа дар 28-умин Ҷашнвораи байнулмилалии Фаҷр, ки дар Бурҷи Милоди Теҳрон баргузор шуд, барандаи ҷойи дуввум ва соҳиби 2 ҳазор евро гардид.
Сафар Ҳақдодов, муаллифи сенарияи филми “Қиёми рӯз”, ки дар ин маросим ширкат дошт, ҷоизаро дарёфт кардааст. Вай дар як тамоси телефонӣ гуфт, ки дарёфти ин ҷоиза ба онҳо ба осонӣ даст надодааст ва илова ба ин масъулияти бештареро ба дӯши онҳо гузоштааст.
Рамазон Мирзоев, сафири Тоҷикистон дар Эрон низ комёбиҳои синамогарони тоҷикро боис ба ифтихор донистааст. Аз соли 1992 ба ин сӯ Қиёми рӯзро нахустин филме дар Тоҷикистон медонанд, ки мутобиқ ба меъёрҳои байнулмилалии санъати синамо наворбардорӣ шудааст. То имрӯз ҳар филме, ки дар Тоҷикистон наворбардорӣ шудааст, дар навори телевизионӣ таҳия шудааст. Ин мушкиро таҳиякунандагон ба камбуди маблағ бастагӣ медиҳанд.
Маблағгузори филми “Қиёми рӯз” ширкати «Талко менеҷмент» гуфта мешавад. Нахустнамоиши он дар охири тобистони соли гузашта дар Кохи Ҷомии шаҳри Душанбе баргузор гардид ва то кунун чандин ҷашнвораҳои байнулмилалиро дар Ҷопону Ҳиндустону Куриё сайр карда ва барандаи ҷавоизи ифтихорӣ шудааст. Ҳоло ин филм ба ҷашнвораи Роттердам роҳ ёфта, барои дарёфти ҷоиза миёни даҳҳо филми сатҳи ҷаҳонӣ ҷойи по меҷӯяд.
Сафар Ҳақдодов мегӯяд, филми киёми руз дар бораи ду деҳаест, ки миёнашон танҳо як ҷӯй ҷорист ва аксари мардуми ҳар ду деҳ ҳамдигарро мешиносанд. Аммо бо тағйир кардани сиёсатҳо миёни деҳаҳо марз мегузоранд ва онҳоро минакорӣ мекунанд ва ҳамин тавр ҳаёт дар ин макон дигаргун мешавад.
Нақши асосии мардро дар ин филм ҳунарманди рус Юрий Назаров ва нақши асосии занро Насиба Шарифова бозидаанд. Барои Насиба, ки дар ин филм ба номи Нилуфар нақш бозидааст, нахустин нақшаш дар синамост. Нақшҳои дигарро Насриддин Нуриддинов ва Шодӣ Солеҳ, ҳунармандони театр, бозидаанд. Оҳангсози филм Далер Назаров ва продюссери он Рустами Ҷонӣ, раҳбари ширкати “Ориёно медиа” мебошанд.
Дар Тоҷикистон тайи солҳои ахир даҳҳо филмномаҳо навишта шуда ва аз рӯйи он филмҳои тоҷикӣ бардошта шудаанд. То кунун филмҳои Тақвими интизорӣ, Дар орзуи падар, Ширин, Беҳуда хорам мекунӣ, Кӯҳистонӣ наворбардорӣ шуда, мавриди намоиш қарор гирифтаанд. Вале бо ин ҳол гуфта мешавад, ки Тоҷикистон дар бахши синамо то кунун натавонситааст ҳатто бо кишварҳои ҳамвазну ҳамсояи худ рақобат кунад. Ҳарчанд гуфта мешавад, ки ин кишвар таҳиякунандагон ва бозигарони хубу тавоно дорад...
Сафар Ҳақдодов, муаллифи сенарияи филми “Қиёми рӯз”, ки дар ин маросим ширкат дошт, ҷоизаро дарёфт кардааст. Вай дар як тамоси телефонӣ гуфт, ки дарёфти ин ҷоиза ба онҳо ба осонӣ даст надодааст ва илова ба ин масъулияти бештареро ба дӯши онҳо гузоштааст.
Рамазон Мирзоев, сафири Тоҷикистон дар Эрон низ комёбиҳои синамогарони тоҷикро боис ба ифтихор донистааст. Аз соли 1992 ба ин сӯ Қиёми рӯзро нахустин филме дар Тоҷикистон медонанд, ки мутобиқ ба меъёрҳои байнулмилалии санъати синамо наворбардорӣ шудааст. То имрӯз ҳар филме, ки дар Тоҷикистон наворбардорӣ шудааст, дар навори телевизионӣ таҳия шудааст. Ин мушкиро таҳиякунандагон ба камбуди маблағ бастагӣ медиҳанд.
Маблағгузори филми “Қиёми рӯз” ширкати «Талко менеҷмент» гуфта мешавад. Нахустнамоиши он дар охири тобистони соли гузашта дар Кохи Ҷомии шаҳри Душанбе баргузор гардид ва то кунун чандин ҷашнвораҳои байнулмилалиро дар Ҷопону Ҳиндустону Куриё сайр карда ва барандаи ҷавоизи ифтихорӣ шудааст. Ҳоло ин филм ба ҷашнвораи Роттердам роҳ ёфта, барои дарёфти ҷоиза миёни даҳҳо филми сатҳи ҷаҳонӣ ҷойи по меҷӯяд.
Сафар Ҳақдодов мегӯяд, филми киёми руз дар бораи ду деҳаест, ки миёнашон танҳо як ҷӯй ҷорист ва аксари мардуми ҳар ду деҳ ҳамдигарро мешиносанд. Аммо бо тағйир кардани сиёсатҳо миёни деҳаҳо марз мегузоранд ва онҳоро минакорӣ мекунанд ва ҳамин тавр ҳаёт дар ин макон дигаргун мешавад.
Нақши асосии мардро дар ин филм ҳунарманди рус Юрий Назаров ва нақши асосии занро Насиба Шарифова бозидаанд. Барои Насиба, ки дар ин филм ба номи Нилуфар нақш бозидааст, нахустин нақшаш дар синамост. Нақшҳои дигарро Насриддин Нуриддинов ва Шодӣ Солеҳ, ҳунармандони театр, бозидаанд. Оҳангсози филм Далер Назаров ва продюссери он Рустами Ҷонӣ, раҳбари ширкати “Ориёно медиа” мебошанд.
Дар Тоҷикистон тайи солҳои ахир даҳҳо филмномаҳо навишта шуда ва аз рӯйи он филмҳои тоҷикӣ бардошта шудаанд. То кунун филмҳои Тақвими интизорӣ, Дар орзуи падар, Ширин, Беҳуда хорам мекунӣ, Кӯҳистонӣ наворбардорӣ шуда, мавриди намоиш қарор гирифтаанд. Вале бо ин ҳол гуфта мешавад, ки Тоҷикистон дар бахши синамо то кунун натавонситааст ҳатто бо кишварҳои ҳамвазну ҳамсояи худ рақобат кунад. Ҳарчанд гуфта мешавад, ки ин кишвар таҳиякунандагон ва бозигарони хубу тавоно дорад...
02 февраля, 2010
Чаро сӯҳбати аҳзоби мухолиф дар телевизионҳои давлатӣ табу шудааст?
Аслан аз тамошои телевизионҳои давлатӣ дар Тоҷикистон, ки ҳамеша сохтаю бофта наворҳояшонро омода мекунанд, хушам намеояд. Ва хоҳ бовар кунеду хоҳ не, чандин сол аст, ки ин телевизионҳоро бо ҳавас тамошо накардаам.
Агар иштибоҳ накунам, шояд қисмати бештари сокинони кишвар ҳам ин ҳолу ҳавои маро дошта бошанд. Худам борҳо шоҳиди ин шудаам, ки дар кӯчаву бозор ва ҳатто маҳфили хонаводагӣ телевизони Тоҷикистонро барои нотавонӣ ва пахши наворҳои дилгиркунандааш танқид мекунанд. Ҳамчунин, моҳе нест, ки дар ин оё расонаи мустақил телевизион ва журнаистону раҳбарони онро ба боди танқид накашанд. Вале гӯё, барои ин муассиаи давлатӣ ин ҳам сӯҳбату сухану таъкидҳо коргар набудааст.
Аммо ахиран, баъд аз он ки раиси ҷумҳур маъракаи пешазинтихоботиро эълон кард, ба он таваҷҷӯҳ кардам, то бубинам, ки телевизиони тоҷик дар бораи интихобот, “имтиҳони ҷиддӣ” барои Тоҷикистон, чӣ мегӯяд. Мутаассифона, ин телевизионҳо аслан ба ин мавзӯъ аз нигоҳ хос назар намеафкананд ва баръакс, ин мавзӯест, ки гӯё сари муҳаррирон ва масъулонашро ба дард меорад.
Аввалин хабаре, ки ин телевизион пахш кард, чанд лаҳза дар бораи анҷумани Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар Кохи Ҷомӣ буд, ки барои баргузор шуданаш дар ин кох худи раиси ҷумҳур мусоидат карда буд. Албатта, ин тааҷҷубовар буд, ки чӣ гуна телевзиони Тоҷикистон, ки дар рӯзи ваҳдати миллӣ аз Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, муассис ва раҳбари пешини Ҳизби наҳзат ва аз раҳбарони яке аз ҷонибҳои сулҳкунанда дар Тоҷикистон чизе намегӯяд ва ҳатто аз намоиш додани акси ин мард худдорӣ менамояд, чӣ гуна тавонистааст, ки аз анҷумнаи наҳзатиҳоро ва он ҳам пеш аз интихобот ва бо гарданбандҳои осмонияшон намоиш диҳад. Ҳатто миёни ҳамкоронам баҳсе ба по шуд, ки ҳамин наҳзатиҳоро бепул нишон дода бошанд ё бо пул.
Ман ба ин фикр будам, ки ё аз сӯйи ҳукумат фармон шудааст ё мусоидат шудааст ва ё ин ки наҳзат шояд чанд дақиқаи вақти пахши барномаҳоро харидааст. Лекин дар як тамоси телефонӣ баъзе аз масъулони ин ҳизб додани маблағ барои пахши хабар дар бораи анҷумани пешазинтихоботии ҳизбашонро рад карданд. Шояд дуруст гӯянд. Зеро ҳукумат барои наздик кардани рақибонаш аз ҳар коре ҳам даст намекашад. Яъне, бо як дақиқа вақти телевизиони тоҷик замин ба осмон омада намечспад, аммо мегӯянд, ки онҳо низ бо оппозитсия бархӯрди созанда доранд ва ҳатто барои намоиши анҷумани онҳо кӯшиш кардаанд.
Дурӯғ нашавад, бояд гӯям, ки дурбини телевизионҳои тоҷик баъзе аз анҷумани аҳзоби дигарро ҳам дидааст. Аз ҷумла, демократҳои ҷиноҳи Масъуд Собировро. Аммо мутаассифона дурбинҳои ин телевизион анҷумани пешазинтихоботии сотсиал-демократҳоро надид. Ин телевизион натанҳо навори баргузории анҷумани ин мухолифонро намоиш надод, балки қодир нашуд аз рӯйи эҳтиром ба бисёрҳизбӣ ва демукросӣ ду ҷумла дар бораи анҷумани ин ҳизб ҳам бигӯяд.
Яъне, телевизионҳои тоҷик, ки моли давлатанд ва аммо аз ҳисоби андози пардохтаи худи сокинон, ки баъзеи онҳо узви ин ҳизби мухолифнад, фаъолият мекунанд, ҳаққи тамошобинҳои худро нодида мегиранд. Аммо дар ҷавоб ба суоли хабарнигорон раиси телевизони Сафина ҷуръат кардааст гӯяд, ки ҳизбҳои дигар онҳоро ба анҷумани худ даъват накарда буданд. Дар ҷавоб ба ин ҷавоби Лутфулло Давлатов ҳафтаномаи “Нигоҳ” низ луқмаи намакине партофтааст. Яъне ба ҷойи ин ки хабарнигорон дунболи хабар раванд, бояд хабар дунболи хабарнигорони ин телевизон биравад.
Телевизиони тоҷик, ки бояд барои беҳбудии вазъи кишвар хидмат кунад, аслан аз пахши андешаҳои мухолифони давлат даст кашидааст. Гӯё, ки мухолифон дар феҳристи сиёҳе қарор доранд, ки ҳукумат онро тартиб додааст. Вагарна, чаро дар тӯли солҳои дароз мо наметонем пахши наворҳоеро бинем, ки дар он намояндагони аҳзоби мухолиф ҳам сӯҳбат кунанд?
Бо ин амали худ аслан мақомоти давлатӣ ба истилоҳ барои худ аз пеш гӯр кофтаанд ва танқиди мухолифон дар ин маврид ҷон ҳам дорад, ки давлат бо ҳама яксон муносибат намекунад. Яъне, худи давлат аст, ки одамон ба худиву бегона тақсим кардааст.
Фикр мекунам, пахши навор дар бораи андешаи аҳзоби мухолиф ҳам аз манфиат холӣ нест. Ба ҷойи он ки мо гапи боварнакардании як мӯйсафед дар бораи харидорияш аз саҳмияҳоии Роғунро бо 15 ҳазор сомонӣ пахш куем, беҳтар аст, ки дар ин бора бо намояндаҳои ягон ҳизб суҳбат кунем, ки онҳо дар худ ҳазорҳо пайрав доранд ва шояд кӯмаки онҳо ба дард хӯрад.
Бисёр хандадор аст, ки телевизонҳои тоҷикро ҳоло ба майдон таблиғоти Роғун табдил додаанд ва он ҳам бо пирону кампиракҳо. Охир, боварнакарданист. Боварнакарданист, ки як кампире, ки мегӯяд, шаст сомон пенсия мегирад, чӣ гуна ба Роғун кӯмак кунад? Бисёр хандадор аст. Барои ҳамин фикр меунам, агар телевизион минбари худиҳо набошаду дари он ба рӯйи ҳама боз гардад, ҳам обрӯйи худро ҳифз хоҳад карду ҳам рисолати аслияшро ба ҷо хоҳад оварду ҳам тамошобини бештаре пайдо хоҳад кард. Ва ҳамчунин ба воқеият наздик хоҳад шуд.
Ё аслан чаро масъулони телевизионҳои давлатӣ аз ин ҳама метарсанд? Кӣ барои онҳо намоиш ва сӯҳбат бо мухолифинро, ки узви ҷомеаи мо ва сокини ҳамин Тоҷикистони фақиранд, табу гардондааст? Охир, онҳо на душмани халқанд, на душмани ҳукумат. Балки онҳо бо камбудҳои ин ҷомеа мухолифанд ва мехоҳанд барои ислоҳ ва беҳбудии вазъ талош кунанд.
PS: Холо телевизиони хабарии "Чахоннамо" дар бораи интихобот ва хавзахои интихоботи сухбат мекунад. Вале то хол нашудааст, ки ин телевизион низ ба студияи худ намояндагони ахзоби мухталифро даъват карда, ба бахс кашида бошад. Дар холе ки хамин телевизион омодааст хамеша ва саривакт ахбори марбут аб интихобот ва бахсхои номзадхо аб интихоботи парлумониву президенти дар кишвархои хорич, аз чумла Украинаро нишон дихад...
Агар иштибоҳ накунам, шояд қисмати бештари сокинони кишвар ҳам ин ҳолу ҳавои маро дошта бошанд. Худам борҳо шоҳиди ин шудаам, ки дар кӯчаву бозор ва ҳатто маҳфили хонаводагӣ телевизони Тоҷикистонро барои нотавонӣ ва пахши наворҳои дилгиркунандааш танқид мекунанд. Ҳамчунин, моҳе нест, ки дар ин оё расонаи мустақил телевизион ва журнаистону раҳбарони онро ба боди танқид накашанд. Вале гӯё, барои ин муассиаи давлатӣ ин ҳам сӯҳбату сухану таъкидҳо коргар набудааст.
Аммо ахиран, баъд аз он ки раиси ҷумҳур маъракаи пешазинтихоботиро эълон кард, ба он таваҷҷӯҳ кардам, то бубинам, ки телевизиони тоҷик дар бораи интихобот, “имтиҳони ҷиддӣ” барои Тоҷикистон, чӣ мегӯяд. Мутаассифона, ин телевизионҳо аслан ба ин мавзӯъ аз нигоҳ хос назар намеафкананд ва баръакс, ин мавзӯест, ки гӯё сари муҳаррирон ва масъулонашро ба дард меорад.
Аввалин хабаре, ки ин телевизион пахш кард, чанд лаҳза дар бораи анҷумани Ҳизби наҳзати исломии Тоҷикистон дар Кохи Ҷомӣ буд, ки барои баргузор шуданаш дар ин кох худи раиси ҷумҳур мусоидат карда буд. Албатта, ин тааҷҷубовар буд, ки чӣ гуна телевзиони Тоҷикистон, ки дар рӯзи ваҳдати миллӣ аз Устод Сайид Абдуллоҳи Нурӣ, муассис ва раҳбари пешини Ҳизби наҳзат ва аз раҳбарони яке аз ҷонибҳои сулҳкунанда дар Тоҷикистон чизе намегӯяд ва ҳатто аз намоиш додани акси ин мард худдорӣ менамояд, чӣ гуна тавонистааст, ки аз анҷумнаи наҳзатиҳоро ва он ҳам пеш аз интихобот ва бо гарданбандҳои осмонияшон намоиш диҳад. Ҳатто миёни ҳамкоронам баҳсе ба по шуд, ки ҳамин наҳзатиҳоро бепул нишон дода бошанд ё бо пул.
Ман ба ин фикр будам, ки ё аз сӯйи ҳукумат фармон шудааст ё мусоидат шудааст ва ё ин ки наҳзат шояд чанд дақиқаи вақти пахши барномаҳоро харидааст. Лекин дар як тамоси телефонӣ баъзе аз масъулони ин ҳизб додани маблағ барои пахши хабар дар бораи анҷумани пешазинтихоботии ҳизбашонро рад карданд. Шояд дуруст гӯянд. Зеро ҳукумат барои наздик кардани рақибонаш аз ҳар коре ҳам даст намекашад. Яъне, бо як дақиқа вақти телевизиони тоҷик замин ба осмон омада намечспад, аммо мегӯянд, ки онҳо низ бо оппозитсия бархӯрди созанда доранд ва ҳатто барои намоиши анҷумани онҳо кӯшиш кардаанд.
Дурӯғ нашавад, бояд гӯям, ки дурбини телевизионҳои тоҷик баъзе аз анҷумани аҳзоби дигарро ҳам дидааст. Аз ҷумла, демократҳои ҷиноҳи Масъуд Собировро. Аммо мутаассифона дурбинҳои ин телевизион анҷумани пешазинтихоботии сотсиал-демократҳоро надид. Ин телевизион натанҳо навори баргузории анҷумани ин мухолифонро намоиш надод, балки қодир нашуд аз рӯйи эҳтиром ба бисёрҳизбӣ ва демукросӣ ду ҷумла дар бораи анҷумани ин ҳизб ҳам бигӯяд.
Яъне, телевизионҳои тоҷик, ки моли давлатанд ва аммо аз ҳисоби андози пардохтаи худи сокинон, ки баъзеи онҳо узви ин ҳизби мухолифнад, фаъолият мекунанд, ҳаққи тамошобинҳои худро нодида мегиранд. Аммо дар ҷавоб ба суоли хабарнигорон раиси телевизони Сафина ҷуръат кардааст гӯяд, ки ҳизбҳои дигар онҳоро ба анҷумани худ даъват накарда буданд. Дар ҷавоб ба ин ҷавоби Лутфулло Давлатов ҳафтаномаи “Нигоҳ” низ луқмаи намакине партофтааст. Яъне ба ҷойи ин ки хабарнигорон дунболи хабар раванд, бояд хабар дунболи хабарнигорони ин телевизон биравад.
Телевизиони тоҷик, ки бояд барои беҳбудии вазъи кишвар хидмат кунад, аслан аз пахши андешаҳои мухолифони давлат даст кашидааст. Гӯё, ки мухолифон дар феҳристи сиёҳе қарор доранд, ки ҳукумат онро тартиб додааст. Вагарна, чаро дар тӯли солҳои дароз мо наметонем пахши наворҳоеро бинем, ки дар он намояндагони аҳзоби мухолиф ҳам сӯҳбат кунанд?
Бо ин амали худ аслан мақомоти давлатӣ ба истилоҳ барои худ аз пеш гӯр кофтаанд ва танқиди мухолифон дар ин маврид ҷон ҳам дорад, ки давлат бо ҳама яксон муносибат намекунад. Яъне, худи давлат аст, ки одамон ба худиву бегона тақсим кардааст.
Фикр мекунам, пахши навор дар бораи андешаи аҳзоби мухолиф ҳам аз манфиат холӣ нест. Ба ҷойи он ки мо гапи боварнакардании як мӯйсафед дар бораи харидорияш аз саҳмияҳоии Роғунро бо 15 ҳазор сомонӣ пахш куем, беҳтар аст, ки дар ин бора бо намояндаҳои ягон ҳизб суҳбат кунем, ки онҳо дар худ ҳазорҳо пайрав доранд ва шояд кӯмаки онҳо ба дард хӯрад.
Бисёр хандадор аст, ки телевизонҳои тоҷикро ҳоло ба майдон таблиғоти Роғун табдил додаанд ва он ҳам бо пирону кампиракҳо. Охир, боварнакарданист. Боварнакарданист, ки як кампире, ки мегӯяд, шаст сомон пенсия мегирад, чӣ гуна ба Роғун кӯмак кунад? Бисёр хандадор аст. Барои ҳамин фикр меунам, агар телевизион минбари худиҳо набошаду дари он ба рӯйи ҳама боз гардад, ҳам обрӯйи худро ҳифз хоҳад карду ҳам рисолати аслияшро ба ҷо хоҳад оварду ҳам тамошобини бештаре пайдо хоҳад кард. Ва ҳамчунин ба воқеият наздик хоҳад шуд.
Ё аслан чаро масъулони телевизионҳои давлатӣ аз ин ҳама метарсанд? Кӣ барои онҳо намоиш ва сӯҳбат бо мухолифинро, ки узви ҷомеаи мо ва сокини ҳамин Тоҷикистони фақиранд, табу гардондааст? Охир, онҳо на душмани халқанд, на душмани ҳукумат. Балки онҳо бо камбудҳои ин ҷомеа мухолифанд ва мехоҳанд барои ислоҳ ва беҳбудии вазъ талош кунанд.
PS: Холо телевизиони хабарии "Чахоннамо" дар бораи интихобот ва хавзахои интихоботи сухбат мекунад. Вале то хол нашудааст, ки ин телевизион низ ба студияи худ намояндагони ахзоби мухталифро даъват карда, ба бахс кашида бошад. Дар холе ки хамин телевизион омодааст хамеша ва саривакт ахбори марбут аб интихобот ва бахсхои номзадхо аб интихоботи парлумониву президенти дар кишвархои хорич, аз чумла Украинаро нишон дихад...
01 февраля, 2010
Аҳзоби сиёсӣ ё “асбоби сиёсӣ”?
Аҳзоб ва асбоб. Ду калимаи гуногунмаъно. Яъне, аҳзоб ҷамъи калимаи ҳизб ва асбоб - дастгоҳест, ки онро барои иҷрои коре истифода мекунанд. Аммо дар Тоҷикистон ин ду калима тақрибан ба як маъно фаҳмида мешавад. Чӣ хел? Хеле содда.
Ҳоло ҳам аз аҳзоб истифода мекунанду ҳам аз асбоб. Яъне, ҳардуяшро ҳам мешавад, ки кор фармуд. Хоҳед бо ҳардуи ин ё мешиканед ё мебуред ва ё ҳамвор месозед. Агар ин ҳардуро пахш кардед, садо мебароранд, агар ба ҳоли худашон мондед, аз беҳавсалагӣ корношоям мешаванду занг мезананд.
Аммо ибораи асбоби сиёсиро ба ҷои аҳзоби сиёсӣ ман бофта набаровардам. Ин ибораро хеле ноогоҳона ва аммо хеле бамаврид яке аз муовинони раҳбари як ҳизби сиёсӣ, ки рӯйи кор омадани онро аксарият талоши худи давлат мепиндоштанд, баён кард. Вай шояд ҳис накард, ки чӣ гуфт ва ин гуфтааш барои ман як мақола мешавад. Аммо дар охири сӯҳбаташ пӯзиш хост, ки тоҷикиро хуб балад набуду канда–канда сӯҳбат кард. Ва сӯҳбаташ низ танҳо ҳамин як ибораро дошт.
Дар ин маврид, фикр мекунам, муҳим забон нест. Муҳим дил аст, ки пок бошад. Ва он чи ки дар дил аст рӯйи забон ояд. Ва ӯ ҳам ин ибораро аз дил бурун овард. Охир, вай дар ҳақиқат ин суханро рӯшод гуфта наметонист. Вай бовар дорад, ки ҳизбаш мубориз аст ва онҳо метавонанд Тоҷикистонро тағйир диҳанд. Аммо дилаш рост гуфт, ки онҳо аҳзоб нестанду асбобанд ва давлат дар ҳолатҳои зарурӣ аз онҳо бахубӣ истифода мекунад.
Аз тарафи дигар, ин эҳтироми хоси мансабдорону мансабталошону мансабхоҳони тоҷик аст, ки дар нисбати забони модарӣ – тоҷикӣ доранд. Қаблан ҳам дар бораи талаффузи ноҷои калимаҳо ва ибораҳо аз сӯйи мансабдорону сиёсатмадорони тоҷик журналистони мо навиштаву сӯҳбат кардаанд.
Масалан, дар оғози соли гузашта дар бораи ин мавзӯъ дӯсти азизам Далери Ғуфрон як матлаб навишта буд, ки як мансабдори тоҷик чӣ гуна вожаи бӯҳронро талаффуз карда натавонист ва онро бурҳон гуфт. Дар нишасти ахиринаш Фаттоҳ Сайидов, раҳбари Ожонси мубориза бо фасод ва ҷароими молиявӣ низ ба ҳамингуна як иштибоҳ роҳ дод. Вай ҳам ба ҷойи он ки маҳбас бигӯяд, баҳмас гуфта монд. Чӣ ҷои гилоя. Аз мост, ки бар мост-дия!
Ҳоло ҳам аз аҳзоб истифода мекунанду ҳам аз асбоб. Яъне, ҳардуяшро ҳам мешавад, ки кор фармуд. Хоҳед бо ҳардуи ин ё мешиканед ё мебуред ва ё ҳамвор месозед. Агар ин ҳардуро пахш кардед, садо мебароранд, агар ба ҳоли худашон мондед, аз беҳавсалагӣ корношоям мешаванду занг мезананд.
Аммо ибораи асбоби сиёсиро ба ҷои аҳзоби сиёсӣ ман бофта набаровардам. Ин ибораро хеле ноогоҳона ва аммо хеле бамаврид яке аз муовинони раҳбари як ҳизби сиёсӣ, ки рӯйи кор омадани онро аксарият талоши худи давлат мепиндоштанд, баён кард. Вай шояд ҳис накард, ки чӣ гуфт ва ин гуфтааш барои ман як мақола мешавад. Аммо дар охири сӯҳбаташ пӯзиш хост, ки тоҷикиро хуб балад набуду канда–канда сӯҳбат кард. Ва сӯҳбаташ низ танҳо ҳамин як ибораро дошт.
Дар ин маврид, фикр мекунам, муҳим забон нест. Муҳим дил аст, ки пок бошад. Ва он чи ки дар дил аст рӯйи забон ояд. Ва ӯ ҳам ин ибораро аз дил бурун овард. Охир, вай дар ҳақиқат ин суханро рӯшод гуфта наметонист. Вай бовар дорад, ки ҳизбаш мубориз аст ва онҳо метавонанд Тоҷикистонро тағйир диҳанд. Аммо дилаш рост гуфт, ки онҳо аҳзоб нестанду асбобанд ва давлат дар ҳолатҳои зарурӣ аз онҳо бахубӣ истифода мекунад.
Аз тарафи дигар, ин эҳтироми хоси мансабдорону мансабталошону мансабхоҳони тоҷик аст, ки дар нисбати забони модарӣ – тоҷикӣ доранд. Қаблан ҳам дар бораи талаффузи ноҷои калимаҳо ва ибораҳо аз сӯйи мансабдорону сиёсатмадорони тоҷик журналистони мо навиштаву сӯҳбат кардаанд.
Масалан, дар оғози соли гузашта дар бораи ин мавзӯъ дӯсти азизам Далери Ғуфрон як матлаб навишта буд, ки як мансабдори тоҷик чӣ гуна вожаи бӯҳронро талаффуз карда натавонист ва онро бурҳон гуфт. Дар нишасти ахиринаш Фаттоҳ Сайидов, раҳбари Ожонси мубориза бо фасод ва ҷароими молиявӣ низ ба ҳамингуна як иштибоҳ роҳ дод. Вай ҳам ба ҷойи он ки маҳбас бигӯяд, баҳмас гуфта монд. Чӣ ҷои гилоя. Аз мост, ки бар мост-дия!
20 января, 2010
Лоиқ бо бӯяҳои осмонӣ рафт…
Ба қабристон, агар рӯзе бихуспам,
Маро ҳамсояи соҳибдилон кун…
Таърихи адабиёти тоҷик устодони забардастеро ба роҳи фарохи илму адаб овард, ки онҳо бо мероси пурганҷ ва забони назифи хеш натанҳо дар фарҳанги миллӣ, балки дар тамаддуни ҷаҳонӣ шинохта шудаанд.
Устод Лоиқ (равонашон шод бод) аз шоирони шӯҳратёфтаи тоҷик мебошад. Ӯ истеъдоди нодир ва маҳорати баланди адабӣ дошт. Вай ба эҷодиёти суханварони форсизабон ба лутф менигарист, ба ҳунари шоириашон қоил буд ва сабақи шеър аз онҳо биомӯхт.
Тарзи сухани Лоиқ дар эҷоди ғазал, рубоӣ ва дубайтӣ возеҳ ва ҳакимона мебошад.
Лоиқ дар гуфтори шеър навпардозӣ мекард, аз як шеър то шеъри дигар эҷоди худро сайқал дода, ҳамешагӣ дар пайи омӯзиш буд. Чашмаи илҳоми шоир аз мероси ғанӣ ва рангини гузаштагон об мехӯрд.
Лоиқ Шералӣ шоири лирик мебошад. Қаҳрамони ашъори шоир шахси наҷиб, кордон, оқилу боқудрат аст, ки адиб онҳоро бо тамоми афзалият васф кардааст.Аммо симои модари тоҷик, хоки пурзари Ватан мояи асосии шеъри ӯянд.
Ташнагони шеър суханони ӯро бесаброна интизорӣ мекашиданд. Дафтари ашъори шоир нағмапардози қалби ошиқон, замзамаи дилбарон, суруди модарон, меҳру муҳаббати навхонадорон ва пайвангари ҳаммиллатон мебошад.
Устод Лоиқ бо осори воломақоми хеш ба маънавиёти ҷаҳонии мардуми тоҷик инқилобе овард, аз аввалин шоирони шуҷоъ дар адабиёти муосири тоҷик буд. Вай аз мансабдори давр наҳаросида дар ашъораш номи Худо, Пайғомбар ( с), Чорёрон, Қуръон, Оят, Ҳадисро истифода кардааст. Шеъри Лоиқ ба хонанда ҳарорати гармӣ дода, ранҷу сӯзиши қалбро малҳам мебахшид.Сад афсӯс,ки шоири ормонӣ дар охири шашум моҳи оғози асри бисту як аз байни мо рафт. Аммо шеърҳои баландмазмуни ӯ аз дили хонандагон ҳеҷ гоҳ зудуда намегардад.
Устод Лоиқ низ каломи ҷонофарини дилкаш ва бо номи Рӯдакӣ халқи тоҷик ҷовидном буданро ба қалам дода, мегӯяд:
Каломи Рӯдакӣ воломақом аст,
Зи номаш халқи мо ҷовидном аст.
Зарафшон то абад гар зар фишонад,
Беҳин кони зараш шеъри калом аст.
(«Фарёди бефарёдрас», Душанбе-1997, с. 200)
Лоиқ шоири зебописанд, ҳаётдӯст ва ситоишгари забони тоҷикист.Ӯ дар анҷуманҳо барои беҳдошти забони пояндаву бегазанд пофишорӣ мекард. Вай шоири худшиносу худогоҳ дар каломи салисиаш носипосону забонгумкардагонро мазаммат карда, мардумро барои ҷовидонии забон даъват менамуд, то ки ба гирдоби ҳалокатовар ғарқ нагарданд. Ин нанг аст, бар миллате, ки забонашро ба фаромӯшӣ додааст.
Забони ашъори шоир тоза чун оби мусаффои рӯдборҳо. Дар шеърҳояш калимаҳои бегона дида намешавад. Лоиқ ҳама вақт такя ба осори шоирони пешқадам дошт, калимаву таъбирҳои шоистаро аз онон гирифта, хеле хуб истифода мебарад.
Ин ҷо кӯшиш дорем аз рубоии зер калимаи «салсол»- ро ба хонанда ошкор созем.
Бадам, некам, зи аъмолам бипурсед,
Зи гардопандаи ҳолам бипурсед.
Агар ман хом мондам то бад-ин рӯз,
На аз солам, зи салсолам бипурсед.
(ҳамонҷо, саҳ- 201)
Дар « Фарҳанги забони тоҷикӣ», соли 1969, саҳ 183, ҷилди 2 калимаи «Салсол» чунин шарҳ дода шудааст: 1.(а) гиле, ки барои сохтани сафол тайёр карда мешавад. 2(Д) гиле,ки гӯё Худо Одамро аз он сириштааст.
Амир Муиззӣ гуфта:
Аз наъти худоист сиришта гуҳари ӯ,
Гарчи гуҳари одамиён ҳаст зи салсол.
(ҳамон ҷо, саҳ. 183)
Дар китоби «Ғиёсуллуғот»ҷилди 2, Душанбе-1988,саҳ.11 калимаи «Салсол» чунин амадааст: «гили бо рег омехта ва гили хушк ва хом,ки чун ангушт бар он зананд овоз барояд,ки хамири Одам (а) аз он буд. Худованд мефармояд: Ишора ба ояти 14, Сураи Раҳмон «Халақал инсона мин салсолин кал фаххор»-яъне, Одамро аз гили хушкшудае чун сафол биофарид. (Тафсири Мухтасари Хатлонӣ ,Душанбе. 2006, с.379)
Аллоҳтаъоло дар ин ояти карим инсон гуфта Ҳазрати Одам Ато (сафиюллоҳ )- ро дар назар дорад, ки онро аз гили хушк шудаи сафолмонанде, ки ҳангоми ба вай ангушт задан садо мебарорад, офаридааст.
(Тафсири осонбаён , Хуҷанд-2002, п. 27, с. 135)
Устод Лоиқ қаламкаши суханпардоз, оташбаён ва ҳамнафас бо Мусҳафи осмонӣ мебошад.Вай дар байти дигар сарнавишти инсонро аз илми худовандӣ дониста, мегӯяд:
Чу ман мирам, миёни ҳамдигар гӯед,ки Лоиқ,
Дар оғӯши замин бо бӯяҳои осмонӣ рафт.
(ҳамон ҷо, саҳ.219)
Дар ин байт забондон ва луғатшинос будани шоир ба чашм мерасад , ки ӯ аз осори ниёгон фозилона истифода мебарад.
Калимаи «бӯя» дар мисраи дуюм дар «Фарҳанги забони тоҷикӣ», 1969,саҳ.220 чунин омадааст: Бӯя- орзумандӣ , талаб, дархост, тақозо. Дар «Луғати мухтасар аз адабиёт» Душанбе- 1973,саҳ.16. Бӯя- орзумандӣ, талаб.
Дар «Фарҳанги мухтасари « Шоҳнома» Душанбе- 1992, саҳ 84 .
Бӯя- орзу, майл, ҳавас, талаб.
Ва ба ин маъни Фирдавсӣ гуфтааст:
Маро бӯяи Золи Сом аст,- гуфт,
Чунин орзуро нашояд ниҳифт.
(Ф З Т,1969 ҷ. 1,саҳ 220)
Аз маънӣ маълум мешавад,ки шоир бо тақдири (тақозо) илоҳӣ дунёи заволпазирро тарк карда, дар оғӯши замин хобидааст.
Ба хонанда возех аст, ки шоири равоншод Лоиқ шоири миллат ва сухангӯ аст. Забони ашъори адиб дар равонӣ, равшангуфторӣ бо мазмуҳои дақиқу баланд ва камоли суханварӣ дар миёни мардум писандида мебошад.
Солҳо сипари мегардад.Шеъри Лоиқ вирди забони вафодорону маърифатдӯстон то ҳаёт раҳгузар аст, ба фаромӯшӣ нарасад.
Бо таъбири шоире:
Байни дилҳо, дидаҳо, ҷонҳои мо,
Лоиқи мо лоиқи пайғомбарист.
Дар баёни ӯст армонҳои мо,
Лоиқи мо лоиқи шеъри дарист.
Маро ҳамсояи соҳибдилон кун…
Таърихи адабиёти тоҷик устодони забардастеро ба роҳи фарохи илму адаб овард, ки онҳо бо мероси пурганҷ ва забони назифи хеш натанҳо дар фарҳанги миллӣ, балки дар тамаддуни ҷаҳонӣ шинохта шудаанд.
Устод Лоиқ (равонашон шод бод) аз шоирони шӯҳратёфтаи тоҷик мебошад. Ӯ истеъдоди нодир ва маҳорати баланди адабӣ дошт. Вай ба эҷодиёти суханварони форсизабон ба лутф менигарист, ба ҳунари шоириашон қоил буд ва сабақи шеър аз онҳо биомӯхт.
Тарзи сухани Лоиқ дар эҷоди ғазал, рубоӣ ва дубайтӣ возеҳ ва ҳакимона мебошад.
Лоиқ дар гуфтори шеър навпардозӣ мекард, аз як шеър то шеъри дигар эҷоди худро сайқал дода, ҳамешагӣ дар пайи омӯзиш буд. Чашмаи илҳоми шоир аз мероси ғанӣ ва рангини гузаштагон об мехӯрд.
Лоиқ Шералӣ шоири лирик мебошад. Қаҳрамони ашъори шоир шахси наҷиб, кордон, оқилу боқудрат аст, ки адиб онҳоро бо тамоми афзалият васф кардааст.Аммо симои модари тоҷик, хоки пурзари Ватан мояи асосии шеъри ӯянд.
Ташнагони шеър суханони ӯро бесаброна интизорӣ мекашиданд. Дафтари ашъори шоир нағмапардози қалби ошиқон, замзамаи дилбарон, суруди модарон, меҳру муҳаббати навхонадорон ва пайвангари ҳаммиллатон мебошад.
Устод Лоиқ бо осори воломақоми хеш ба маънавиёти ҷаҳонии мардуми тоҷик инқилобе овард, аз аввалин шоирони шуҷоъ дар адабиёти муосири тоҷик буд. Вай аз мансабдори давр наҳаросида дар ашъораш номи Худо, Пайғомбар ( с), Чорёрон, Қуръон, Оят, Ҳадисро истифода кардааст. Шеъри Лоиқ ба хонанда ҳарорати гармӣ дода, ранҷу сӯзиши қалбро малҳам мебахшид.Сад афсӯс,ки шоири ормонӣ дар охири шашум моҳи оғози асри бисту як аз байни мо рафт. Аммо шеърҳои баландмазмуни ӯ аз дили хонандагон ҳеҷ гоҳ зудуда намегардад.
Устод Лоиқ низ каломи ҷонофарини дилкаш ва бо номи Рӯдакӣ халқи тоҷик ҷовидном буданро ба қалам дода, мегӯяд:
Каломи Рӯдакӣ воломақом аст,
Зи номаш халқи мо ҷовидном аст.
Зарафшон то абад гар зар фишонад,
Беҳин кони зараш шеъри калом аст.
(«Фарёди бефарёдрас», Душанбе-1997, с. 200)
Лоиқ шоири зебописанд, ҳаётдӯст ва ситоишгари забони тоҷикист.Ӯ дар анҷуманҳо барои беҳдошти забони пояндаву бегазанд пофишорӣ мекард. Вай шоири худшиносу худогоҳ дар каломи салисиаш носипосону забонгумкардагонро мазаммат карда, мардумро барои ҷовидонии забон даъват менамуд, то ки ба гирдоби ҳалокатовар ғарқ нагарданд. Ин нанг аст, бар миллате, ки забонашро ба фаромӯшӣ додааст.
Забони ашъори шоир тоза чун оби мусаффои рӯдборҳо. Дар шеърҳояш калимаҳои бегона дида намешавад. Лоиқ ҳама вақт такя ба осори шоирони пешқадам дошт, калимаву таъбирҳои шоистаро аз онон гирифта, хеле хуб истифода мебарад.
Ин ҷо кӯшиш дорем аз рубоии зер калимаи «салсол»- ро ба хонанда ошкор созем.
Бадам, некам, зи аъмолам бипурсед,
Зи гардопандаи ҳолам бипурсед.
Агар ман хом мондам то бад-ин рӯз,
На аз солам, зи салсолам бипурсед.
(ҳамонҷо, саҳ- 201)
Дар « Фарҳанги забони тоҷикӣ», соли 1969, саҳ 183, ҷилди 2 калимаи «Салсол» чунин шарҳ дода шудааст: 1.(а) гиле, ки барои сохтани сафол тайёр карда мешавад. 2(Д) гиле,ки гӯё Худо Одамро аз он сириштааст.
Амир Муиззӣ гуфта:
Аз наъти худоист сиришта гуҳари ӯ,
Гарчи гуҳари одамиён ҳаст зи салсол.
(ҳамон ҷо, саҳ. 183)
Дар китоби «Ғиёсуллуғот»ҷилди 2, Душанбе-1988,саҳ.11 калимаи «Салсол» чунин амадааст: «гили бо рег омехта ва гили хушк ва хом,ки чун ангушт бар он зананд овоз барояд,ки хамири Одам (а) аз он буд. Худованд мефармояд: Ишора ба ояти 14, Сураи Раҳмон «Халақал инсона мин салсолин кал фаххор»-яъне, Одамро аз гили хушкшудае чун сафол биофарид. (Тафсири Мухтасари Хатлонӣ ,Душанбе. 2006, с.379)
Аллоҳтаъоло дар ин ояти карим инсон гуфта Ҳазрати Одам Ато (сафиюллоҳ )- ро дар назар дорад, ки онро аз гили хушк шудаи сафолмонанде, ки ҳангоми ба вай ангушт задан садо мебарорад, офаридааст.
(Тафсири осонбаён , Хуҷанд-2002, п. 27, с. 135)
Устод Лоиқ қаламкаши суханпардоз, оташбаён ва ҳамнафас бо Мусҳафи осмонӣ мебошад.Вай дар байти дигар сарнавишти инсонро аз илми худовандӣ дониста, мегӯяд:
Чу ман мирам, миёни ҳамдигар гӯед,ки Лоиқ,
Дар оғӯши замин бо бӯяҳои осмонӣ рафт.
(ҳамон ҷо, саҳ.219)
Дар ин байт забондон ва луғатшинос будани шоир ба чашм мерасад , ки ӯ аз осори ниёгон фозилона истифода мебарад.
Калимаи «бӯя» дар мисраи дуюм дар «Фарҳанги забони тоҷикӣ», 1969,саҳ.220 чунин омадааст: Бӯя- орзумандӣ , талаб, дархост, тақозо. Дар «Луғати мухтасар аз адабиёт» Душанбе- 1973,саҳ.16. Бӯя- орзумандӣ, талаб.
Дар «Фарҳанги мухтасари « Шоҳнома» Душанбе- 1992, саҳ 84 .
Бӯя- орзу, майл, ҳавас, талаб.
Ва ба ин маъни Фирдавсӣ гуфтааст:
Маро бӯяи Золи Сом аст,- гуфт,
Чунин орзуро нашояд ниҳифт.
(Ф З Т,1969 ҷ. 1,саҳ 220)
Аз маънӣ маълум мешавад,ки шоир бо тақдири (тақозо) илоҳӣ дунёи заволпазирро тарк карда, дар оғӯши замин хобидааст.
Ба хонанда возех аст, ки шоири равоншод Лоиқ шоири миллат ва сухангӯ аст. Забони ашъори адиб дар равонӣ, равшангуфторӣ бо мазмуҳои дақиқу баланд ва камоли суханварӣ дар миёни мардум писандида мебошад.
Солҳо сипари мегардад.Шеъри Лоиқ вирди забони вафодорону маърифатдӯстон то ҳаёт раҳгузар аст, ба фаромӯшӣ нарасад.
Бо таъбири шоире:
Байни дилҳо, дидаҳо, ҷонҳои мо,
Лоиқи мо лоиқи пайғомбарист.
Дар баёни ӯст армонҳои мо,
Лоиқи мо лоиқи шеъри дарист.
14 января, 2010
Андарзхои Толстой ва мо
Таърихи тамаддун чунин устодони забардасти каломи бадеиро ба дунё овардааст,ки онхо на факат дар адабиёти миллии хеш,балки дар радифи бузургтарин суханварони чахони шинохта шуда, эътибори онхо дар адабиёти тамоми олам равшан ба мушохида мерасад.
Лев Николаевич Толстой классики барчаста ва оламшумули русзамин аст. Имсол ба мавлуди ин суханвари каломи бадеъ 180 –сол пур мешавад.
Махсули адабии Толстой ба эътибори микдор хеле зиёд аст.Вале дар байни онхо шохасархои «Чанг ва Сулх», «Анна Каренина», «Эхё»-ро офарид, ки ба забонхои халкхои собик Иттиходияи Шурави ва забонхои гуногуни хоричи тарчума гардида,сарвати гоявию бадеии адабиёти чахонро гани гардонидааст.
Толстой аз овони хурдсоли ташнаи илму дониш буда,дар синни шонздахсолаги ба шуъбаи забонхои турки-арабии Донишгохи Казон дохил мешавад. У аз хамон давра ба омузиши забонхои турки,араби,тотори,англиси машгул буд.
Толстой дар камолоти чавони ба эчодиёти шоирони форсу точик Фирдавси,Саъди,Хофиз ошно гардида,дар иншои андеша,панду хикматхои хирадмандона аз афкори ахлокии Шайх Саъдии Шерози ( аз бобхои «Гулистон») устокорона истифода кардааст.
Махорати адабии Толтсой ба дарачоте баланд буд,ки у солхои камолоти пири дини мубини ислом ру оварда ,аз хадисхои Пайгамбар (с) бахравар гардидааст.
Агар хонанда дар гулбоги осори Толстой сайр кунад,у аз гояхои начиби халкхоро ба дустию рости ва сулх хидоят кардани адиб бахраёб мегардад.
Толстой нависанда ва файласуфи рус буда,бо Сухраварди форугултахсили забонхои араби,англиси ва фалсафа,доктори хукук ва адабиёти Донишгохи Калкута дустии наздик дошта,то дами марг бо хам мукотиба доштанд.
Мутарчуми китоби «Суханони рахнамо» навиштааст: «Тулстуй бо мутоилаи суханони Пайгомбари Ислом шахсияти он хазратро беш аз пеш сутуда ва хатто хангоме,ки охирин сафари бебозгашти худро намуд ,як чилд аз ин китоб даруни чайби полтуи вай пайдо шуд».
Толстой нависандаи хушгуфтор ва равшанзамир аст. Ин нобигаи айём дар давраи пири ба навиштани панду андарзхои хакимона пардохт ва бо афкори маърифатонаи худ ба пахлухои зиндагии инсонхо,ки аз таззодхо иборат аст,рушани андозад.
Пандхои окилонаи у аз даъвати одамон ба ахлоки наку,садокат ба хамдигар,халимиву хоксори,сухандониву фурутани,сулху ошнои,фони будани тан ва поянда будани рух иборат аст. Андарзномаи Толстой ба пешрафти чахонбинии шахс мадад намуда,уро ба суйи камолоти маънави рахнамун месозад. «Андарзнома»-и Толстой бори аввал дар тарчумаи Мирзо Боки соли 1989 ба ахли фархангиёни точик дастрас гардид,ки панчсаду хафтоду шаш андарзхоро дар бар мегирад. Мо кӯшиш намудем, ки андарзхои Толстойро иқтибос аз шуарои Ачам, аходиси Пайгамбар (с) ва оятхои куръони манзури хонандагон намоем.
ТОЛСТОЙ:
«Омузгоре,ки факат ба талаба монанди падар ва модар мухаббат дорад, бехин аз устодест, ки… неруи мухаббат ба кору талабагонро омезиш медихад, муаллими комил аст. Муаллими хунарест оливу начиб…»
( Андарзнома» - 1989,сах .5)
Биноӣ:
Хаки устод аз падар беш аст,
В-аз падар устод дар пеш аст.
Гар падар аз хаёт бахра дихад,
Устод аз начот бахра дихад.
ТОЛСТОЙ:
«Касе ба хеч вачх шаробхурию сигоркаширо ба хотири накукори ба мардум.аз чумла кор,андешаи саволот,паи рафъи дарди беморон ва намоз ба Офаридгор накарда.Зишттарин корхо лахзаи масти содир шуда».
(хамон чо сах. 20)
Пайгамбар (с) фармудааст:
«Шароб сари чамъи гунохон аст.
(Панчсад хадис.Душанбе -1991 сах.6)
Сураи Моида, ояти 90:
«Эй касоне,ки имон овардед,шароб… кори шайтон аст,аз он пархез кунед,то растагор шавед!».
(Тафсири мухтасари Хатлонӣ-2006 сах. 353)
Пайгамбар (с) фармудааст:
«Шароб модари бадихост».
(махфузот.Хучанд -2007,70 сах.169)
Каломи рухбахши Толстой дар хаёт: «Инсонхо бародаранд».
Хадиси 233.
Аз ибни Умар (р) ривоят аз Пайгобар (с) фармуданд: «Мусулмон бародари мусулмон аст. Зулм намекунад ба у ва таслим намекунад уро,хар ки дар пайи баровардани хочати бародараш бошад.худованд дар пайи хочоти у бошад…»
(Боги накукорон,Москва – 2001 .сах.140)
Сураи Ҳучурот,ояти 10.
«Харойна,муъминон бародаронанд…»
(Тафсири мухтасари хатлони,2006,сах.329)
ТОЛСТОЙ:
«Бани одам бе мадади якдигар зиста наметавонанд: аз ин чихат мо бояд мададгору муттакои якдигар бошем».
(Андарзнома-1989,сах.78)
Пайгомбар (с) фармудааст:
«Муъминон дар дусти ва тараххум барои якдигар чун аъзои пайкаранд: Вакте яке ранчур шавад дигарон хам дар бехобиву таби он ширкат мекунанд».
(Панчсад хадис.Душанбе – 1991 сах.19)
Сухраварди:
«Мусулмонон чун ачзои муташаккилаи як бино хастанд ва хар як дигареро кудрат бахшид ва бад-ин сон бояд якдигарро хоми бошанд»
(Суханони рахнамо,Душанбе 1991 ,сах.20 ,185)
Шайх Саъди мегуяд:
Бани одам аъзои якдигаранд,
Ки дар офариниш зи як гавхаранд.
Чу узве ба дард оварад рузгор.
Дигар узвхоро намонад карор.
(Саъди куллиёт – ч.с. Душанбе 1990,сах.51)
ТОЛСТОЙ :
«Рохи хакики рост аст ва дар ин пешпо намехури,агар ба хамон бирави. Вакте эхсос мекуни,ки пойхоятро дар он ба бероха мондаи,бидон,ки ту аз ин рохи рости худ берун рафтаи».
(Андарзнома -1989,сах.74)
ПАЙГАМБАР (с) фармуда:
«Хар ки ба рохи рости даъват кунад,ба кадри хар ки аз у пайрави кунад,ачр дорад,бе ин ки аз ачри онхо кам шавад ва хар ки ба рохи залолате даъват намояд,ба андозаи хама тобеъонаш гунох дорад бидуни ин ки аз онон кам шавад».
(Панчсад хадис.Душанбе -1991,сах .41)
«Бешак рости хидоят мекунад ба суи неки».
(Махфузот.Хучанд-2007 сах.23)
ТОЛСТОЙ:
«Ба дунё омадему лоба кардем.атрофиён аз омади мо дар табассум шуданд,вакте ки ба зиндаги хушбоши кардем,хама боронхои ашки гарм рехтанду мо моили табассум шудем».
(Андарзнома- 1989,сах.62)
ШАЙХ САЪДИ:
Ёд дорам,ки вакти зодани ту,
Хама хандон буданду ту гирён.
Ончунон зи.ки баъди мурдани ту,
Хама гирён бошанду ту хандон.
ТОЛСТОЙ:
«Сухан калиди дил аст.Агар сухан бехадаф бошад як калима хам зиёда аст».
(Андарзнома ,Душанбе – 1989,сах. 50)
ПАЙГОМБАР (с) фармудааст:
«Зебоии Сухан ба кутохи ва ихтисор аст»
(Панчсад хадис,Душанбе -1991,сах.22)
ТОЛСТОЙ:
«Пеш аз ин ки сухан гуйи забонро хафт бор гардон.Ё хамуш бош,ё чизе бигуй,ки бартар аз сукут бошад».
(Андарзнома ,Душанбе – 1989,сах,63)
ФИРДАВСИ :
Бидон к-аз забон аст мардум ба ранч
Чу ранчиш нахохи суханро бисанч
(Андарзномаи Фирдавси,Душанбе 1992,сах.103
СУХРАВАРДИ:
«Он,ки ба Холики якто ва Расули у имон оварда, бояд сухан ба неки гуяд, ё сукут баргузинад»
(Суханони рохнамо, Душанбе -1991,167,сах.19
ШАЙХ САЪДИ :
То нек надони,ки сухан айни савоб аст,
Бояд,ки ба гуфтан дахан аз хам накушои!
Гар рост сухан гуию дар банд бимони,
Бех з-он,ки дуругат дихад аз банд рахои.
«Андеша кардан,ки чи гуям,бех,аз пушаймони хурдан,ки чаро гуфтам?!».
(Панду хикматхо ,Душанбе-1963,сах.298-99).
ТОЛСТОЙ:
Издивоч – кавлномаи ду инсон аст-мард ва зан,ки факат онон бояд аз якдигар насл биоваранд.
(Андарзнома.Душанбе-1989,сах.21)
Расули акрам (с) фармудаанд:
Яъне,никох кунед,бисёр шавед пас албатта ман ифтихор мекунам ба шумо (бо бисиёр будани адади шумо) аз умматхои гузашта дар рузи киёмат,хатто ба фарзанди нотамом…
(Мехвари одамият.Хучанд -2006,с.24)
Аллома Сухраварди:
Он кас мусулмони вокеи аст,ки нияташ некутар ва поктар бошад ва бехтарини шумо касоне хастанд,ки бо хамсари худ нек мадоро кунанд.
(Суханони рахнамо,Душанбе 1991 сах.52)
Барои хонандаи рушанбин маълум гардад.ки адиби шахир Лев Николаевич Толстой ба ашъори удабои Шарк ва уламои ин марз дусти дошта,бо кумаки онон аз аходиси набави (с) шарафёб гардидааст. Панду хикматхои Толстой аз суханони рахнамои пешвои Ислом об хурда,у ахли башарро барои дарёфти одоби наку ва одамгари, даъват менамояд.
Хак ба чониби Хаким Фирдавсии Туси,ки гуфтааст:
Туро донишу дин рахонад дуруст,
Рахи растагори бубояд-т чуст.
Рустами Ато, омузгор
Лев Николаевич Толстой классики барчаста ва оламшумули русзамин аст. Имсол ба мавлуди ин суханвари каломи бадеъ 180 –сол пур мешавад.
Махсули адабии Толстой ба эътибори микдор хеле зиёд аст.Вале дар байни онхо шохасархои «Чанг ва Сулх», «Анна Каренина», «Эхё»-ро офарид, ки ба забонхои халкхои собик Иттиходияи Шурави ва забонхои гуногуни хоричи тарчума гардида,сарвати гоявию бадеии адабиёти чахонро гани гардонидааст.
Толстой аз овони хурдсоли ташнаи илму дониш буда,дар синни шонздахсолаги ба шуъбаи забонхои турки-арабии Донишгохи Казон дохил мешавад. У аз хамон давра ба омузиши забонхои турки,араби,тотори,англиси машгул буд.
Толстой дар камолоти чавони ба эчодиёти шоирони форсу точик Фирдавси,Саъди,Хофиз ошно гардида,дар иншои андеша,панду хикматхои хирадмандона аз афкори ахлокии Шайх Саъдии Шерози ( аз бобхои «Гулистон») устокорона истифода кардааст.
Махорати адабии Толтсой ба дарачоте баланд буд,ки у солхои камолоти пири дини мубини ислом ру оварда ,аз хадисхои Пайгамбар (с) бахравар гардидааст.
Агар хонанда дар гулбоги осори Толстой сайр кунад,у аз гояхои начиби халкхоро ба дустию рости ва сулх хидоят кардани адиб бахраёб мегардад.
Толстой нависанда ва файласуфи рус буда,бо Сухраварди форугултахсили забонхои араби,англиси ва фалсафа,доктори хукук ва адабиёти Донишгохи Калкута дустии наздик дошта,то дами марг бо хам мукотиба доштанд.
Мутарчуми китоби «Суханони рахнамо» навиштааст: «Тулстуй бо мутоилаи суханони Пайгомбари Ислом шахсияти он хазратро беш аз пеш сутуда ва хатто хангоме,ки охирин сафари бебозгашти худро намуд ,як чилд аз ин китоб даруни чайби полтуи вай пайдо шуд».
Толстой нависандаи хушгуфтор ва равшанзамир аст. Ин нобигаи айём дар давраи пири ба навиштани панду андарзхои хакимона пардохт ва бо афкори маърифатонаи худ ба пахлухои зиндагии инсонхо,ки аз таззодхо иборат аст,рушани андозад.
Пандхои окилонаи у аз даъвати одамон ба ахлоки наку,садокат ба хамдигар,халимиву хоксори,сухандониву фурутани,сулху ошнои,фони будани тан ва поянда будани рух иборат аст. Андарзномаи Толстой ба пешрафти чахонбинии шахс мадад намуда,уро ба суйи камолоти маънави рахнамун месозад. «Андарзнома»-и Толстой бори аввал дар тарчумаи Мирзо Боки соли 1989 ба ахли фархангиёни точик дастрас гардид,ки панчсаду хафтоду шаш андарзхоро дар бар мегирад. Мо кӯшиш намудем, ки андарзхои Толстойро иқтибос аз шуарои Ачам, аходиси Пайгамбар (с) ва оятхои куръони манзури хонандагон намоем.
ТОЛСТОЙ:
«Омузгоре,ки факат ба талаба монанди падар ва модар мухаббат дорад, бехин аз устодест, ки… неруи мухаббат ба кору талабагонро омезиш медихад, муаллими комил аст. Муаллими хунарест оливу начиб…»
( Андарзнома» - 1989,сах .5)
Биноӣ:
Хаки устод аз падар беш аст,
В-аз падар устод дар пеш аст.
Гар падар аз хаёт бахра дихад,
Устод аз начот бахра дихад.
ТОЛСТОЙ:
«Касе ба хеч вачх шаробхурию сигоркаширо ба хотири накукори ба мардум.аз чумла кор,андешаи саволот,паи рафъи дарди беморон ва намоз ба Офаридгор накарда.Зишттарин корхо лахзаи масти содир шуда».
(хамон чо сах. 20)
Пайгамбар (с) фармудааст:
«Шароб сари чамъи гунохон аст.
(Панчсад хадис.Душанбе -1991 сах.6)
Сураи Моида, ояти 90:
«Эй касоне,ки имон овардед,шароб… кори шайтон аст,аз он пархез кунед,то растагор шавед!».
(Тафсири мухтасари Хатлонӣ-2006 сах. 353)
Пайгамбар (с) фармудааст:
«Шароб модари бадихост».
(махфузот.Хучанд -2007,70 сах.169)
Каломи рухбахши Толстой дар хаёт: «Инсонхо бародаранд».
Хадиси 233.
Аз ибни Умар (р) ривоят аз Пайгобар (с) фармуданд: «Мусулмон бародари мусулмон аст. Зулм намекунад ба у ва таслим намекунад уро,хар ки дар пайи баровардани хочати бародараш бошад.худованд дар пайи хочоти у бошад…»
(Боги накукорон,Москва – 2001 .сах.140)
Сураи Ҳучурот,ояти 10.
«Харойна,муъминон бародаронанд…»
(Тафсири мухтасари хатлони,2006,сах.329)
ТОЛСТОЙ:
«Бани одам бе мадади якдигар зиста наметавонанд: аз ин чихат мо бояд мададгору муттакои якдигар бошем».
(Андарзнома-1989,сах.78)
Пайгомбар (с) фармудааст:
«Муъминон дар дусти ва тараххум барои якдигар чун аъзои пайкаранд: Вакте яке ранчур шавад дигарон хам дар бехобиву таби он ширкат мекунанд».
(Панчсад хадис.Душанбе – 1991 сах.19)
Сухраварди:
«Мусулмонон чун ачзои муташаккилаи як бино хастанд ва хар як дигареро кудрат бахшид ва бад-ин сон бояд якдигарро хоми бошанд»
(Суханони рахнамо,Душанбе 1991 ,сах.20 ,185)
Шайх Саъди мегуяд:
Бани одам аъзои якдигаранд,
Ки дар офариниш зи як гавхаранд.
Чу узве ба дард оварад рузгор.
Дигар узвхоро намонад карор.
(Саъди куллиёт – ч.с. Душанбе 1990,сах.51)
ТОЛСТОЙ :
«Рохи хакики рост аст ва дар ин пешпо намехури,агар ба хамон бирави. Вакте эхсос мекуни,ки пойхоятро дар он ба бероха мондаи,бидон,ки ту аз ин рохи рости худ берун рафтаи».
(Андарзнома -1989,сах.74)
ПАЙГАМБАР (с) фармуда:
«Хар ки ба рохи рости даъват кунад,ба кадри хар ки аз у пайрави кунад,ачр дорад,бе ин ки аз ачри онхо кам шавад ва хар ки ба рохи залолате даъват намояд,ба андозаи хама тобеъонаш гунох дорад бидуни ин ки аз онон кам шавад».
(Панчсад хадис.Душанбе -1991,сах .41)
«Бешак рости хидоят мекунад ба суи неки».
(Махфузот.Хучанд-2007 сах.23)
ТОЛСТОЙ:
«Ба дунё омадему лоба кардем.атрофиён аз омади мо дар табассум шуданд,вакте ки ба зиндаги хушбоши кардем,хама боронхои ашки гарм рехтанду мо моили табассум шудем».
(Андарзнома- 1989,сах.62)
ШАЙХ САЪДИ:
Ёд дорам,ки вакти зодани ту,
Хама хандон буданду ту гирён.
Ончунон зи.ки баъди мурдани ту,
Хама гирён бошанду ту хандон.
ТОЛСТОЙ:
«Сухан калиди дил аст.Агар сухан бехадаф бошад як калима хам зиёда аст».
(Андарзнома ,Душанбе – 1989,сах. 50)
ПАЙГОМБАР (с) фармудааст:
«Зебоии Сухан ба кутохи ва ихтисор аст»
(Панчсад хадис,Душанбе -1991,сах.22)
ТОЛСТОЙ:
«Пеш аз ин ки сухан гуйи забонро хафт бор гардон.Ё хамуш бош,ё чизе бигуй,ки бартар аз сукут бошад».
(Андарзнома ,Душанбе – 1989,сах,63)
ФИРДАВСИ :
Бидон к-аз забон аст мардум ба ранч
Чу ранчиш нахохи суханро бисанч
(Андарзномаи Фирдавси,Душанбе 1992,сах.103
СУХРАВАРДИ:
«Он,ки ба Холики якто ва Расули у имон оварда, бояд сухан ба неки гуяд, ё сукут баргузинад»
(Суханони рохнамо, Душанбе -1991,167,сах.19
ШАЙХ САЪДИ :
То нек надони,ки сухан айни савоб аст,
Бояд,ки ба гуфтан дахан аз хам накушои!
Гар рост сухан гуию дар банд бимони,
Бех з-он,ки дуругат дихад аз банд рахои.
«Андеша кардан,ки чи гуям,бех,аз пушаймони хурдан,ки чаро гуфтам?!».
(Панду хикматхо ,Душанбе-1963,сах.298-99).
ТОЛСТОЙ:
Издивоч – кавлномаи ду инсон аст-мард ва зан,ки факат онон бояд аз якдигар насл биоваранд.
(Андарзнома.Душанбе-1989,сах.21)
Расули акрам (с) фармудаанд:
Яъне,никох кунед,бисёр шавед пас албатта ман ифтихор мекунам ба шумо (бо бисиёр будани адади шумо) аз умматхои гузашта дар рузи киёмат,хатто ба фарзанди нотамом…
(Мехвари одамият.Хучанд -2006,с.24)
Аллома Сухраварди:
Он кас мусулмони вокеи аст,ки нияташ некутар ва поктар бошад ва бехтарини шумо касоне хастанд,ки бо хамсари худ нек мадоро кунанд.
(Суханони рахнамо,Душанбе 1991 сах.52)
Барои хонандаи рушанбин маълум гардад.ки адиби шахир Лев Николаевич Толстой ба ашъори удабои Шарк ва уламои ин марз дусти дошта,бо кумаки онон аз аходиси набави (с) шарафёб гардидааст. Панду хикматхои Толстой аз суханони рахнамои пешвои Ислом об хурда,у ахли башарро барои дарёфти одоби наку ва одамгари, даъват менамояд.
Хак ба чониби Хаким Фирдавсии Туси,ки гуфтааст:
Туро донишу дин рахонад дуруст,
Рахи растагори бубояд-т чуст.
Рустами Ато, омузгор
07 января, 2010
Нигоҳе ба зиндагии худу гузаштагон
Ман зиндагии на он қадар тӯлониро пушти сар кардам. Аммо дар ин муддат тақрибан ҳама чиро дидам. Ҳоло мехоҳам ин рӯзгори худу гузаштагони худро, ки аз калонсолони хонаводаамон шунидаам, рӯйи коғаз оварам.
Одам ҳич вақт наметавонад сарнавишти худро пешбинӣ кунад. Сарнавишт чӣ, ҳатто намедонад ҳамин лаҳза, ки даҳонаш боз шавад, хуш гӯяд ё бад. Ин ҳарфҳоро замоне ки хеле кӯчак будам, бобоям, падари падарам, низ ба ман мегуфт.
Вай одами хеле қадбаланд, чорпаҳлӯ ва нерӯманд буд. Вале дар баробари ин ҳама, қаҳру ҷаҳл ҳам дошт, ки таъми онро бештар аз дигарон бибиям чашидааст. Дар бораи бибиям баъдан бароятон хоҳам навишт, ки аслан тақдир барои ӯ хушиҳои зиндагиро раво надидааст. Аммо ҳоло ба рӯзгори бобоям, ки хеле одами таърихӣ буда ва корномаҳои ӯро то ҳанӯз касе дар деҳа фаромӯш накардааст, хоҳам пардохт.
Пире, ки маълумот надошт
Дар бораи бобоям ва корномаҳояш натанҳо падару аммаи бузургам, инчунин афроди кӯҳансоли деҳа низ нақлҳо кардаанд. Мегӯянд, ки бобоям солҳои тӯлонӣ, замоне ки аксари мардони деҳаи мо алайҳи фашистони гитлерӣ меҷангиданд, раисии деҳаро ба ӯҳда доштааст. Кӯҳансолон мегӯянд, ӯ аспсавор омада ва бо он шаҳомате, ки доштааст, мардонро ба аскарӣ ва занонро барои кӯмак ба фронт ба кори саҳро мебурдааст.
Бобои Ато (ҳамагӣ ба номи Атоқул мешиносанд), ки ҳоло номи ман аз номи ӯ об мехӯрад, фарзанди бобои Шодӣ (ин ном ҳам ба унвони Шодиқул ёд мешавад) буда, дар оғози солҳои 1 ҳазору 900 ба дунё омадааст. Вай соли 1990, замоне ки кишвари мо дар ботлоқи бӯҳрони сиёсӣ меғӯтид ва ман барои нахустин бор ба мактаб мерафтам, аз дунё даргузашт.
Рӯзгори ӯ хеле печидааст. Вақте ба зиндагии ӯ сарсарӣ назар меандозед, ҳатман барояш нафрин мехонед, ки чӣ қадр зиндагиро ба ҳадар дода ва чӣ қадр ба аҳли хонаводаашу наздиконаш ранҷу озорро раво дидааст. Аммо аз сӯйи дигар хушатон меояд, ки чӣ тавр як инсони бидуни маълумот солҳо раҳбарии як деҳа ва боғдориро ба ӯҳда дошта, аммо ҳамеша аз ришвату фасод ва дуздии амволи дигарон худдорӣ варзидааст ва ҳадди ақалл барои фарзандонаш як замини хубу сердолу дарахт ҳам нагузоштааст.
Бибитакаллум, Киёмаст ё Каюмарс...
Аммо шахсан аз бобоям низ хотираҳо дорам. Вай маро ба унвони писари аввали фарзандаш дӯст медошт. Бовар мекунед, ҳатто як бурида харбузаро, ки фарзандонаш бо меҳрубонӣ барои ӯ медоданд, бе ман намехӯрд. Мисли ин ки аз гулӯяш намегузашт. Маро Киёмасти Одам садо мекард. Номи маро ҳам ӯ гузоштааст. Ҳарчанд шеваи талаффузи ин ном аз сӯйи ӯ иштибоҳ дошт.
Падарам нақл мекунанд, вақте соли 1981 нахустин фарзандашон, яъне хоҳари бузурги ман ба дунё меояд, аз бобоям мехоҳанд, ки номи ӯро бигузоранд. Тавре гуфтам, бобоям маълумот надоштанд ва он кас дарҳол номи хоҳарамро Бибитакаллум мегӯянд. Аҳли хонаводаи мо ба ин ном розӣ намешаванд ва бо хости падарам номашро Сулҳия мегузоранд. Падарам мегӯянд, бо шунидани ин ки номи хоҳарамро дигар гузоштаанд, бобоям қаҳр мекунанд.
Чун ман дар соли 1984 ба дунё меоям, падар бори дигар аз бобо мехоҳанд, ки номи маро бигузоранд. Тавре ки мехоҳанд. Бобоям, ки чанд вақт пештар аз таваллуди ман ба маъракаи як ҳамдеҳаи мо рафта будааст, номи писари ӯ ҳам Каюмарс будааст. Аммо бобоям ҳич вақт ин номро ба шакли пурраш талаффуз карда наметавонист. Ва тавре пештар аз ин ҳам гуфтам, маро ҳамеша Киёмасти Одам ном мебурд ва аз падарам ҳам хоҳиш кардааст, ки ин номро барои ман бигузорад. Вале падарам, шакли дурусти ин номро, ки Каюмарс аст, гузоштаанд ва то имрӯз бори ин номро мекашам.
Бобоям –ҳимоятгар, ман–ҳамсӯҳбат
Ман хуштарин лаҳзаҳои даврони наврасиямро, бо ин ки дар канори падару модарам гузаронам, бо бобоям гузаронидаам. То замоне ки ӯ фавтиду маро гӯиё дар нимароҳ танҳои танҳо гузошт.
Дар хонаи мо падарам хеле бадҷаҳл аст. Гоҳу бегоҳ ба мо тунд мегуфт ва моро ба ҳар коре гунаҳкор дониста ё мезад ва ё ҷанг мекард. Аз ин рӯ, мани кӯдак ҳамеша дӯст доштам, ки дар канори бобо, дақиқтараш дар зери ҳимояти бобо бошам. Бобоям ҳамеша мегуфт, ки ҳич касе ҳам ба ман даст нарасонад ва маро бад нагӯяд ва табъи маро низ нороҳат накунад. Ва танҳо касе ҳам, ки падарам аз ӯ метарсид, ин бобоям буд.
Ҳанӯз ҳам ки хеле дилгир мешавам ва фикр мекунам, боми зиндагӣ болои сари ман хоҳад фурӯ рехт, ба ёди бобоям меравам. Фикр мекунам, агар одам як бобову бибӣ дошта бошад, бад нест. Онҳостанд, ки ба набераҳои худ кӯмак мекунанд ва пушти онҳоро мегиранд. Дилам ба ёди он рӯзҳои наврасиям, ки дар канори бобоям гузоштааст, месӯзад. Лаҳзаҳои кӯтоҳ, аммо хотирмон.
Натанҳо ман, ҳатто бархе аз кӯҳансолони деҳаи мо то ҳол фаромӯш накардаанд, ки чӣ қадр бобоям маро дӯст медошт. Онҳо ба ёд доранд, ки бо вуҷуди пирӣ, бобоям маро дар пушти худ савор карда ба фурӯшгоҳи деҳа мебурд ва ҳатман қанд, дақиқтараш қанди парварда мехарид. Дар сӯҳбати пирона бо дӯстонаш ман ҳам бобоямро ҳамроҳӣ мекардам. Ҳоло ҳам ки бори зиндагӣ ба дӯши хурду нотавони ман вазнинӣ мекунад, бобоямро ба хотир меорам. Ба сӯҳбату насиҳати пиронаи ӯ эҳтиёҷ дорам...
Вай одами хеле қадбаланд, чорпаҳлӯ ва нерӯманд буд. Вале дар баробари ин ҳама, қаҳру ҷаҳл ҳам дошт, ки таъми онро бештар аз дигарон бибиям чашидааст. Дар бораи бибиям баъдан бароятон хоҳам навишт, ки аслан тақдир барои ӯ хушиҳои зиндагиро раво надидааст. Аммо ҳоло ба рӯзгори бобоям, ки хеле одами таърихӣ буда ва корномаҳои ӯро то ҳанӯз касе дар деҳа фаромӯш накардааст, хоҳам пардохт.
Пире, ки маълумот надошт
Дар бораи бобоям ва корномаҳояш натанҳо падару аммаи бузургам, инчунин афроди кӯҳансоли деҳа низ нақлҳо кардаанд. Мегӯянд, ки бобоям солҳои тӯлонӣ, замоне ки аксари мардони деҳаи мо алайҳи фашистони гитлерӣ меҷангиданд, раисии деҳаро ба ӯҳда доштааст. Кӯҳансолон мегӯянд, ӯ аспсавор омада ва бо он шаҳомате, ки доштааст, мардонро ба аскарӣ ва занонро барои кӯмак ба фронт ба кори саҳро мебурдааст.
Бобои Ато (ҳамагӣ ба номи Атоқул мешиносанд), ки ҳоло номи ман аз номи ӯ об мехӯрад, фарзанди бобои Шодӣ (ин ном ҳам ба унвони Шодиқул ёд мешавад) буда, дар оғози солҳои 1 ҳазору 900 ба дунё омадааст. Вай соли 1990, замоне ки кишвари мо дар ботлоқи бӯҳрони сиёсӣ меғӯтид ва ман барои нахустин бор ба мактаб мерафтам, аз дунё даргузашт.
Рӯзгори ӯ хеле печидааст. Вақте ба зиндагии ӯ сарсарӣ назар меандозед, ҳатман барояш нафрин мехонед, ки чӣ қадр зиндагиро ба ҳадар дода ва чӣ қадр ба аҳли хонаводаашу наздиконаш ранҷу озорро раво дидааст. Аммо аз сӯйи дигар хушатон меояд, ки чӣ тавр як инсони бидуни маълумот солҳо раҳбарии як деҳа ва боғдориро ба ӯҳда дошта, аммо ҳамеша аз ришвату фасод ва дуздии амволи дигарон худдорӣ варзидааст ва ҳадди ақалл барои фарзандонаш як замини хубу сердолу дарахт ҳам нагузоштааст.
Бибитакаллум, Киёмаст ё Каюмарс...
Аммо шахсан аз бобоям низ хотираҳо дорам. Вай маро ба унвони писари аввали фарзандаш дӯст медошт. Бовар мекунед, ҳатто як бурида харбузаро, ки фарзандонаш бо меҳрубонӣ барои ӯ медоданд, бе ман намехӯрд. Мисли ин ки аз гулӯяш намегузашт. Маро Киёмасти Одам садо мекард. Номи маро ҳам ӯ гузоштааст. Ҳарчанд шеваи талаффузи ин ном аз сӯйи ӯ иштибоҳ дошт.
Падарам нақл мекунанд, вақте соли 1981 нахустин фарзандашон, яъне хоҳари бузурги ман ба дунё меояд, аз бобоям мехоҳанд, ки номи ӯро бигузоранд. Тавре гуфтам, бобоям маълумот надоштанд ва он кас дарҳол номи хоҳарамро Бибитакаллум мегӯянд. Аҳли хонаводаи мо ба ин ном розӣ намешаванд ва бо хости падарам номашро Сулҳия мегузоранд. Падарам мегӯянд, бо шунидани ин ки номи хоҳарамро дигар гузоштаанд, бобоям қаҳр мекунанд.
Чун ман дар соли 1984 ба дунё меоям, падар бори дигар аз бобо мехоҳанд, ки номи маро бигузоранд. Тавре ки мехоҳанд. Бобоям, ки чанд вақт пештар аз таваллуди ман ба маъракаи як ҳамдеҳаи мо рафта будааст, номи писари ӯ ҳам Каюмарс будааст. Аммо бобоям ҳич вақт ин номро ба шакли пурраш талаффуз карда наметавонист. Ва тавре пештар аз ин ҳам гуфтам, маро ҳамеша Киёмасти Одам ном мебурд ва аз падарам ҳам хоҳиш кардааст, ки ин номро барои ман бигузорад. Вале падарам, шакли дурусти ин номро, ки Каюмарс аст, гузоштаанд ва то имрӯз бори ин номро мекашам.
Бобоям –ҳимоятгар, ман–ҳамсӯҳбат
Ман хуштарин лаҳзаҳои даврони наврасиямро, бо ин ки дар канори падару модарам гузаронам, бо бобоям гузаронидаам. То замоне ки ӯ фавтиду маро гӯиё дар нимароҳ танҳои танҳо гузошт.
Дар хонаи мо падарам хеле бадҷаҳл аст. Гоҳу бегоҳ ба мо тунд мегуфт ва моро ба ҳар коре гунаҳкор дониста ё мезад ва ё ҷанг мекард. Аз ин рӯ, мани кӯдак ҳамеша дӯст доштам, ки дар канори бобо, дақиқтараш дар зери ҳимояти бобо бошам. Бобоям ҳамеша мегуфт, ки ҳич касе ҳам ба ман даст нарасонад ва маро бад нагӯяд ва табъи маро низ нороҳат накунад. Ва танҳо касе ҳам, ки падарам аз ӯ метарсид, ин бобоям буд.
Ҳанӯз ҳам ки хеле дилгир мешавам ва фикр мекунам, боми зиндагӣ болои сари ман хоҳад фурӯ рехт, ба ёди бобоям меравам. Фикр мекунам, агар одам як бобову бибӣ дошта бошад, бад нест. Онҳостанд, ки ба набераҳои худ кӯмак мекунанд ва пушти онҳоро мегиранд. Дилам ба ёди он рӯзҳои наврасиям, ки дар канори бобоям гузоштааст, месӯзад. Лаҳзаҳои кӯтоҳ, аммо хотирмон.
Натанҳо ман, ҳатто бархе аз кӯҳансолони деҳаи мо то ҳол фаромӯш накардаанд, ки чӣ қадр бобоям маро дӯст медошт. Онҳо ба ёд доранд, ки бо вуҷуди пирӣ, бобоям маро дар пушти худ савор карда ба фурӯшгоҳи деҳа мебурд ва ҳатман қанд, дақиқтараш қанди парварда мехарид. Дар сӯҳбати пирона бо дӯстонаш ман ҳам бобоямро ҳамроҳӣ мекардам. Ҳоло ҳам ки бори зиндагӣ ба дӯши хурду нотавони ман вазнинӣ мекунад, бобоямро ба хотир меорам. Ба сӯҳбату насиҳати пиронаи ӯ эҳтиёҷ дорам...
30 декабря, 2009
Вазъи дину диндорон дар Тоҷикистон дар соле, ки мегузарад…
Соли 2009 пур аз ҳаводиси пур шару шӯри мазҳабӣ буд.
СОЛИ ИМОМИ АЪЗАМ
.JPG)
Аммо муҳимтарини он таҷлил аз соли бузургдошти Абӯҳанифа Нӯъмон бани Собит, мулаққаб ба Имоми Аъзам, пешвои мазҳаби ҳанафӣ будааст, ки аксари кулли сокинони Тоҷикистон ҳам аз ин мазҳаб пайравӣ мекунанд. Ин ҷашн бо даъвати раиси ҷумҳури Тоҷикистон бо баргузории як ҳамоиши бузург дар фасли пойиз, ки намояндагони барҷастаи ислом аз кишварҳои дунё ширкат ва суханронӣ карданд, таҷлил шуд.
Аксари рӯҳониёни тоҷик ҳам аз соли бузургдошти Имоми Аъзам пуштибонӣ карданд. Онҳо хушбинанд, ки бо ҳамин ҷудоии дину давлат аз миён рафта, давлат талош мекунад ба мушкили мусулмонон ҳам расидагӣ кунад. Ҳамдиллоҳи Раҳимзода, имомхатиби масҷиди марказии Душанбе ба номи Имом Тирмизӣ, бовар дорад, ки бо ин соли бузургдошти Имоми Аъзам, эҳтиром ба диндорон дар Тоҷикистон поён нахоҳад ёфт.
Аммо иддае аз рӯҳониёне ҳам ҳастанд, ки мегӯянд, таҷлил аз соли бузургдошти Имоми Аъзам ба даст овардани дили рӯҳониён будааст, ки хоставу нахоста дар самтгириҳои ҷомеа нақшу таъсир доранд. Онҳо мегӯянд, дар ҳоле ки давлат бо мушкилоти зиёди иқтисодиву иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шудааст, рӯйи ниёз ба кӯмаки рӯҳониён овардааст.
Бо ин вуҷуд, таҷлили соли бузургдошти пешвои мазҳаби ҳанафӣ аз муҳимтарин ҳодисаи мазҳабии сол дар Тоҷикистон эътироф шудааст.
ТАСВИБИ ҚОНУНИ БАҲСБАРАНГЕЗ
Рӯйдоди дигаре, ки то ҳоло баҳси он хотима наёфтааст, тасвиби қонуни нави дин аз сӯйи вакилони Маҷлиси Намояндагон ва имзои он аз сӯйи раиси ҷумҳур будааст. Мақомоти расмӣ мегӯянд, ҳадаф аз қабули ин қонун ба танзим овардани фаъолияти муассисаҳои динист.
Вале гурӯҳҳои динӣ мегӯянд, давлат бо қабули ин қонун талош кардааст, ки фаъолияти муассисаҳои диниро шадидан таҳти назорат гирифта, барои фаъолиятҳои озоди онҳо маҳдудият эҷод кунад. Ин тарҳи қонуни баҳсбарангез, ки ду сол мавриди баррасии муассисаҳои динӣ ва созмонҳои байнулмилалӣ қарор дошту баҳои манфӣ гирифта буд, бо ишора ба ин ки қонуни пешин ба таҳрир ниёз дорад, пазируфта шуд.
Мирзошоҳрух Асрорӣ, вазири фарҳанги Тоҷикистон, замоне ки тарҳи ин қонунро барои вакилони Маҷлиси Намояндагон муаррифӣ мекард, гуфт, ин қонун ба равандҳои замони муосир мувофиқ аст.
Дар дебочаи ин қонуни нави дин ба мазҳаби ҳанафӣ таъкиди хос рафтааст. Мақомот мегӯянд, ин ба маънои он нест, ки мазҳаби ҳанафӣ мазҳаби расмӣ дар Тоҷикистон бошаду ба мазоҳиби дигар эҳтиром гузошта нашавад. Вале баъд аз қабули ин қонун, баъзе аз рӯҳониён гуфтанд, ки қонуни нави дин ба ҷойи содда кардани кори диндорон, барояшон мушкил эҷод кардааст.
Тарҳи қонуни динеро, ки парлумони Тоҷикистон тасивб кард, идораи умури дин дар вазорати фарҳанг ба Маҷлиси Намояндагон пешниҳод карда буд. Аммо пештар аз ин, Ҳизби наҳзати исломӣ ба мақомот тарҳи қонуни дини худро тавассути вакилонаш дар парлумон ироа кард, вале ба далели ин ки дастгоҳи раисиҷумҳур ба ин қонун баҳои манфӣ дод, Маҷлиси Намояндагон аз баррасии он даст кашид.
МАНЪИ САЛАФИЯ ВА БОЗДОШТИ ПАЙРАВОНАШ
.JPG)
Ҳодисаи дигаре, ки саҳнаи мазҳабии Тоҷикистонро дар соли 2009 пуршӯр кардааст, манъи ҳузур ва фаъолияти ҷараёни тозапайдои Салафия аз сӯйи Додгоҳӣ олӣ будааст. Мақомоти додгоҳи олӣ мегӯянд, ин қарорро бо даъвати Додситонии кулли Тоҷикистон ва барои ҷилавгирӣ аз низоъи миёни пайравони мазҳабҳои мухталиф содир кардаанд.
Ҷараёни тозапайдои Салафия, ки ҳанӯз се соли пеш дар масҷидҳои Тоҷикистон зуҳур кардааст, аксари намояндагонаш ҷавонҳои таҳсилдидаи мадрасаҳои динии Покистон ва Арабистони Саудӣ будаанд. Ин гурӯҳи ҷавонон, ки бо номи салафӣ шинохта шудаанд, бо усули намозгузории худ аз дигар намозгузорон фарқ мекарданд. Яъне, онҳо бо садои баланд омин мегуфтанд. Даст болои сина намоз мехонданд ва дар паҳн кардани пойҳояшон ҳангоми адои намоз бо дигарон ихтилофи назар доштанд.
Вале Домулло Муҳамадӣ, ки ба унвони раҳбари ин ҷараён дар Тоҷикистон муаррифӣ шудааст, гуфт, ки ҳузури онҳо ба маънии эҷоди ихтилоф миёни мазҳабҳои дини мубини ислом набудааст.
Шӯрои уламои маркази исломӣ барои манъи ҳузури салафиҳо дар Тоҷикистон пойфишорӣ кардааст. Ин марказ ҳанӯз дар соли 2006 китоберо ба номи “Симои воқеии салафия” чоп карда, онҳоро ба унвони дастпарвар ва ҷосусони кишварҳои хориҷӣ муттаҳам карда буд. Ҳатто рӯҳониёни суннатии Тоҷикистон, аз ҷумлаи хонаводаи Тӯраҷонзодаҳо ҳам алайҳи ин гурӯҳ садо баланд карданд. Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷонзода, собиқ қозии мусулмонони Тоҷикистон, дар чанд матлаб дар расонаҳои кишвар фаъолияти ин ҷараёнро ба оғози фаъолияти Толибон дар Афғонистон мушобеҳ донист.
Баъд аз манъи фаъолияти пайравони ҷараёни салафия дар Тоҷикистон дар оғози соли 2009, мақомоти қудратии кишвар тобистони ҳамин сол гурӯҳи бузурги салафиҳоро дар масҷиде дар маҳаллаи “Зарафшон”-и шаҳри Душанбе бо раҳбарии Домулло Сироҷиддин боздошт карданд. Кумитаи анмияти миллӣ алайҳи онҳо парванда боз кард ва охирин хабарҳо ҳокӣ аз он аст, ки парвандаи чанде аз онҳо дар охири соли 2009 ба додгоҳи олӣ ирсол шудааст. Аммо дар ин сол ҳич кадом аз салафиҳо ба зиндон афканда нашудаанд.
БОЗДОШТ ВА ҲУКМИ АЪЗОИ ҶАМОАТИ ТАБЛИҒ
Боздошт ва ҳукми пайравони ҷамоати Таблиғ дар шаҳри Душанбе ва Қӯрғонтеппа низ яке дигар аз ҳодисҳои муҳими марбут дину мазҳаб дар соли 2009 дониста мешавад. Дар ин сол мақомоти интизомӣ бештар аз 100 узви ин ҷамоатро боздошт ва чор нафари онҳоро дар оғози фасли пойиз аз се то шашсолӣ ба зиндон маҳкум кард.
Мақомоти расмӣ мегӯянд, дар ҳоле ки додгоҳӣ олӣ ин ҷамоатро ҳанӯз дар соли 2006 бо судури як мусавваба ҳаракати террористиву экстримистӣ эълон кардааст, пайравони ин ҷамоат ғайриқонунӣ ба таблиғи дин машғул шудаанд. Дар ин сол ҳамчунин қозиёни Додгоҳӣ олӣ дар Душанбе ва додгоҳи шаҳри Қӯрғонтеппа ба барасии парвандаи ҳудуди сад нафар аз аъзои ҷамоати таблиғ шурӯъ кардаанд.
Ин амалкарди мақомот дар баробари таблиғиҳо, ки ба унвони гурӯҳи ором миёни диндорон ном бурда мешаванд, иддае аз рӯҳониёро нигарон кардааст. Ахиран Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷонзода, қозии собиқи мусулмонон, аз Ҳизби наҳзати исломӣ хост, то барои бознигарии қарории додгоҳӣ олӣ, ки ҷамоати таблиғро ҳаракати террористиву экстримистӣ хондааст, ба унвони як ҳизби исломӣ талош кунад.
НАХУСТИН МАРКАЗИ ИСМОИЛИҲО
Барои нахустин бор пайравони исмоилия, ки як шохаи мазҳаби аҳли шиа аст, дар Тоҷикистон соҳиби маркази бузурге шуданд. Маркази исмоилиҳо, ки пойдевори онро Оғохони IV ва Эмомалӣ Раҳмон дар соли 2003 гузоштаанд ва он бо сармояи Бунёди Рушди Оғохон бино шудааст, нахустин чунин як марказ дар тамоми Осиёи Марказӣ мебошад. Гуфта мешавад, то соли 2009 аксари исмоилиён ибодати худро дар шаклҳои алоҳида дар хонаҳои худ адо мекардаанд. Ва қисмати ками сокинон дар Бадахшон ҷамоатхона, ибодтагоҳи махсуси исмоилиёро доштанд.
Бо ин ҳол, дар Тоҷикистон бештар аз 200 000 пайрави шиамазҳаби исмоилӣ ба сар мебаранд, ки қисмати аслии онҳо дар вилояти Бадахшон ва қисматҳои дигар дар баъзе аз навоҳии вилояти Хатлон, Душанбе ва Хуҷанду Роғун ҷой гирифтаанд. Пайравони ин шоха, ки аксаран зодаи минтақаи Кӯҳистони Бадахшонанд, бо забони ба худ хос ҳарф мезананд ва онҳоро Оғохони Чор, ки ба унвони Имоми Замон ва ё Ҳозиримом маъруф аст, раҳнамоӣ мекунад. Ҳоло дар Тоҷикистон таассуб ё суннигароӣ ва ё шиагароӣ ба таври ҳассос вуҷуд надорад ва аммо аксари коршиносон ба ин боваранд, ки мавриди истифода қарор гирифтани нахустин Маркази исмоилиҳо дар маркази шаҳри Душанбе ба афзоиши ҳузуру мавқеи онҳо дар Тоҷикистон ва муаррифии бештари мазҳаби исмоилия мусоидат хоҳад кард.
НОМНАВИСИ ТАКРОРӢ
Баъд аз қабули қонуни нави дин сабтиноми такрории масоҷид ва созмонҳои динӣ дар кишвар ҳатмӣ шуд. Идораи умури дин дар вазорати фарҳанг аз масоҷид ва муассисаҳои динӣ хост, ки барои фаъолиятҳои қонунии худ дар вазорати фарҳанг аз сари нав сабтином шаванд ва шаҳодатномаи фаъолиятро дарёфт кунанд. Мақомоти вазорати фарҳанг гуфтанд, ки номнависи такрорӣ то соли анви 2010 идома мекунад ва онҳое, ки то ин муддат номнавис намешаванд, ҳаққи фаъолияти худро аз даст хоҳанд дод. Аммо масъулони вазорати фарҳанг ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки то охирин лаҳзаи соли 2009 бештар аз якуним ҳазор муассиаҳои динӣ, аз ҷумлаи масҷидҳои ҷомеъву панҷвақта, аз номнависи такрорӣ гузаштаанд, вале ҳанӯз бештар аз ду ҳазор муассисаи дигари динӣ шаҳодатномаи фаъолияти худро дарёфт накардаанд.
СУКУТИ СОЗМОНҲОИ ҒАЙРИИИСЛОМӢ
.JPG)
Аммо созмонҳои ғайриисломӣ дар Тоҷикистон дар ин сол ғавғое ба сар надоштанд. Ҳатто онҳо аз қабули қонуни баҳсбарангез ва номнависи такрории муассисаҳои динӣ нигаронӣ накарданд. Аммо вазорати фарҳанги Тоҷикистон фаъолияти ду созмони масеҳӣ дар Тоҷикистонро бари нақзи қонунҳои кишвар боздошт. Бо ин ҳисоб аз ҳаштоду чор созмони динии ғайримусулмонӣ ҳамагӣ ҳаштоду дуи он боқӣ мондааст. Ва баъд аз як соли интизорӣ ва даъваоҳо дар соли 2009 яҳудиёни Душанбе соҳиби ибодатгоҳ шуданд. Ибодатгоҳи пешини яҳудиёнро, ки дар маркази Душанбе ва дар наздикии Қасри Миллат буд, мақомот тахриб карданд.
Ҳасан Асадуллозода, додарарӯси Раҳмон ва раҳбари Ориёнбанк, пас аз сафараш ба Нию Йорк ва дидораш бо яҳудиёни Бухоро як манзилро дар маркази Душанбе ба яҳудиён барои адои ибодаташон тақдим кард. Вале яҳудиён мегӯянд, то ҳоло натавонистаанд, ки ин манзилро ба номи худ сабтином кунанд.
ВА…
…имсол донишкадаи исломии Тоҷикистон, ки қаблан мусутақил буд, ба ҷузъи вазорати маориф дохил онро донишкадаи давлатии исломӣ эълон кард. Вале бо ин ҳол, соли 2009 натавонистаанд ба баъзе аз баҳсҳои мазҳабӣ нуқта гузоранд. То ҳанӯз баҳси пӯшидани ҳиҷоб, намозгузории занон дар масҷид,баёни амри маъруфҳои рӯҳониён дар масҷид, ҳузури наврасон дар намози ҷамоат аз мушкилҳое ҳастанд, ки диндорон онро ба соли 2010 мебаранд.
СОЛИ ИМОМИ АЪЗАМ
.JPG)
Аммо муҳимтарини он таҷлил аз соли бузургдошти Абӯҳанифа Нӯъмон бани Собит, мулаққаб ба Имоми Аъзам, пешвои мазҳаби ҳанафӣ будааст, ки аксари кулли сокинони Тоҷикистон ҳам аз ин мазҳаб пайравӣ мекунанд. Ин ҷашн бо даъвати раиси ҷумҳури Тоҷикистон бо баргузории як ҳамоиши бузург дар фасли пойиз, ки намояндагони барҷастаи ислом аз кишварҳои дунё ширкат ва суханронӣ карданд, таҷлил шуд. Кароматулло Олимов, раҳбари Институти шарқшиносии Фарҳангистони улуми Тоҷикистон, таҷлили соли бузургдошти Имоми Аъзамро, дар ҳоле ки ихтилоф миёни мазоҳиби дини ислом рӯ задааст, айни муддао донист.
Аксари рӯҳониёни тоҷик ҳам аз соли бузургдошти Имоми Аъзам пуштибонӣ карданд. Онҳо хушбинанд, ки бо ҳамин ҷудоии дину давлат аз миён рафта, давлат талош мекунад ба мушкили мусулмонон ҳам расидагӣ кунад. Ҳамдиллоҳи Раҳимзода, имомхатиби масҷиди марказии Душанбе ба номи Имом Тирмизӣ, бовар дорад, ки бо ин соли бузургдошти Имоми Аъзам, эҳтиром ба диндорон дар Тоҷикистон поён нахоҳад ёфт.
Аммо иддае аз рӯҳониёне ҳам ҳастанд, ки мегӯянд, таҷлил аз соли бузургдошти Имоми Аъзам ба даст овардани дили рӯҳониён будааст, ки хоставу нахоста дар самтгириҳои ҷомеа нақшу таъсир доранд. Онҳо мегӯянд, дар ҳоле ки давлат бо мушкилоти зиёди иқтисодиву иҷтимоӣ рӯ ба рӯ шудааст, рӯйи ниёз ба кӯмаки рӯҳониён овардааст.
Бо ин вуҷуд, таҷлили соли бузургдошти пешвои мазҳаби ҳанафӣ аз муҳимтарин ҳодисаи мазҳабии сол дар Тоҷикистон эътироф шудааст.
ТАСВИБИ ҚОНУНИ БАҲСБАРАНГЕЗ
Рӯйдоди дигаре, ки то ҳоло баҳси он хотима наёфтааст, тасвиби қонуни нави дин аз сӯйи вакилони Маҷлиси Намояндагон ва имзои он аз сӯйи раиси ҷумҳур будааст. Мақомоти расмӣ мегӯянд, ҳадаф аз қабули ин қонун ба танзим овардани фаъолияти муассисаҳои динист.
Вале гурӯҳҳои динӣ мегӯянд, давлат бо қабули ин қонун талош кардааст, ки фаъолияти муассисаҳои диниро шадидан таҳти назорат гирифта, барои фаъолиятҳои озоди онҳо маҳдудият эҷод кунад. Ин тарҳи қонуни баҳсбарангез, ки ду сол мавриди баррасии муассисаҳои динӣ ва созмонҳои байнулмилалӣ қарор дошту баҳои манфӣ гирифта буд, бо ишора ба ин ки қонуни пешин ба таҳрир ниёз дорад, пазируфта шуд.
Мирзошоҳрух Асрорӣ, вазири фарҳанги Тоҷикистон, замоне ки тарҳи ин қонунро барои вакилони Маҷлиси Намояндагон муаррифӣ мекард, гуфт, ин қонун ба равандҳои замони муосир мувофиқ аст.
Дар дебочаи ин қонуни нави дин ба мазҳаби ҳанафӣ таъкиди хос рафтааст. Мақомот мегӯянд, ин ба маънои он нест, ки мазҳаби ҳанафӣ мазҳаби расмӣ дар Тоҷикистон бошаду ба мазоҳиби дигар эҳтиром гузошта нашавад. Вале баъд аз қабули ин қонун, баъзе аз рӯҳониён гуфтанд, ки қонуни нави дин ба ҷойи содда кардани кори диндорон, барояшон мушкил эҷод кардааст.
Тарҳи қонуни динеро, ки парлумони Тоҷикистон тасивб кард, идораи умури дин дар вазорати фарҳанг ба Маҷлиси Намояндагон пешниҳод карда буд. Аммо пештар аз ин, Ҳизби наҳзати исломӣ ба мақомот тарҳи қонуни дини худро тавассути вакилонаш дар парлумон ироа кард, вале ба далели ин ки дастгоҳи раисиҷумҳур ба ин қонун баҳои манфӣ дод, Маҷлиси Намояндагон аз баррасии он даст кашид.
МАНЪИ САЛАФИЯ ВА БОЗДОШТИ ПАЙРАВОНАШ
.JPG)
Ҳодисаи дигаре, ки саҳнаи мазҳабии Тоҷикистонро дар соли 2009 пуршӯр кардааст, манъи ҳузур ва фаъолияти ҷараёни тозапайдои Салафия аз сӯйи Додгоҳӣ олӣ будааст. Мақомоти додгоҳи олӣ мегӯянд, ин қарорро бо даъвати Додситонии кулли Тоҷикистон ва барои ҷилавгирӣ аз низоъи миёни пайравони мазҳабҳои мухталиф содир кардаанд. Ҷараёни тозапайдои Салафия, ки ҳанӯз се соли пеш дар масҷидҳои Тоҷикистон зуҳур кардааст, аксари намояндагонаш ҷавонҳои таҳсилдидаи мадрасаҳои динии Покистон ва Арабистони Саудӣ будаанд. Ин гурӯҳи ҷавонон, ки бо номи салафӣ шинохта шудаанд, бо усули намозгузории худ аз дигар намозгузорон фарқ мекарданд. Яъне, онҳо бо садои баланд омин мегуфтанд. Даст болои сина намоз мехонданд ва дар паҳн кардани пойҳояшон ҳангоми адои намоз бо дигарон ихтилофи назар доштанд.
Вале Домулло Муҳамадӣ, ки ба унвони раҳбари ин ҷараён дар Тоҷикистон муаррифӣ шудааст, гуфт, ки ҳузури онҳо ба маънии эҷоди ихтилоф миёни мазҳабҳои дини мубини ислом набудааст.
Шӯрои уламои маркази исломӣ барои манъи ҳузури салафиҳо дар Тоҷикистон пойфишорӣ кардааст. Ин марказ ҳанӯз дар соли 2006 китоберо ба номи “Симои воқеии салафия” чоп карда, онҳоро ба унвони дастпарвар ва ҷосусони кишварҳои хориҷӣ муттаҳам карда буд. Ҳатто рӯҳониёни суннатии Тоҷикистон, аз ҷумлаи хонаводаи Тӯраҷонзодаҳо ҳам алайҳи ин гурӯҳ садо баланд карданд. Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷонзода, собиқ қозии мусулмонони Тоҷикистон, дар чанд матлаб дар расонаҳои кишвар фаъолияти ин ҷараёнро ба оғози фаъолияти Толибон дар Афғонистон мушобеҳ донист.
Баъд аз манъи фаъолияти пайравони ҷараёни салафия дар Тоҷикистон дар оғози соли 2009, мақомоти қудратии кишвар тобистони ҳамин сол гурӯҳи бузурги салафиҳоро дар масҷиде дар маҳаллаи “Зарафшон”-и шаҳри Душанбе бо раҳбарии Домулло Сироҷиддин боздошт карданд. Кумитаи анмияти миллӣ алайҳи онҳо парванда боз кард ва охирин хабарҳо ҳокӣ аз он аст, ки парвандаи чанде аз онҳо дар охири соли 2009 ба додгоҳи олӣ ирсол шудааст. Аммо дар ин сол ҳич кадом аз салафиҳо ба зиндон афканда нашудаанд.
БОЗДОШТ ВА ҲУКМИ АЪЗОИ ҶАМОАТИ ТАБЛИҒ
Боздошт ва ҳукми пайравони ҷамоати Таблиғ дар шаҳри Душанбе ва Қӯрғонтеппа низ яке дигар аз ҳодисҳои муҳими марбут дину мазҳаб дар соли 2009 дониста мешавад. Дар ин сол мақомоти интизомӣ бештар аз 100 узви ин ҷамоатро боздошт ва чор нафари онҳоро дар оғози фасли пойиз аз се то шашсолӣ ба зиндон маҳкум кард.
Мақомоти расмӣ мегӯянд, дар ҳоле ки додгоҳӣ олӣ ин ҷамоатро ҳанӯз дар соли 2006 бо судури як мусавваба ҳаракати террористиву экстримистӣ эълон кардааст, пайравони ин ҷамоат ғайриқонунӣ ба таблиғи дин машғул шудаанд. Дар ин сол ҳамчунин қозиёни Додгоҳӣ олӣ дар Душанбе ва додгоҳи шаҳри Қӯрғонтеппа ба барасии парвандаи ҳудуди сад нафар аз аъзои ҷамоати таблиғ шурӯъ кардаанд.
Ин амалкарди мақомот дар баробари таблиғиҳо, ки ба унвони гурӯҳи ором миёни диндорон ном бурда мешаванд, иддае аз рӯҳониёро нигарон кардааст. Ахиран Ҳоҷӣ Акбари Тӯраҷонзода, қозии собиқи мусулмонон, аз Ҳизби наҳзати исломӣ хост, то барои бознигарии қарории додгоҳӣ олӣ, ки ҷамоати таблиғро ҳаракати террористиву экстримистӣ хондааст, ба унвони як ҳизби исломӣ талош кунад.
НАХУСТИН МАРКАЗИ ИСМОИЛИҲО
Барои нахустин бор пайравони исмоилия, ки як шохаи мазҳаби аҳли шиа аст, дар Тоҷикистон соҳиби маркази бузурге шуданд. Маркази исмоилиҳо, ки пойдевори онро Оғохони IV ва Эмомалӣ Раҳмон дар соли 2003 гузоштаанд ва он бо сармояи Бунёди Рушди Оғохон бино шудааст, нахустин чунин як марказ дар тамоми Осиёи Марказӣ мебошад. Гуфта мешавад, то соли 2009 аксари исмоилиён ибодати худро дар шаклҳои алоҳида дар хонаҳои худ адо мекардаанд. Ва қисмати ками сокинон дар Бадахшон ҷамоатхона, ибодтагоҳи махсуси исмоилиёро доштанд.
Бо ин ҳол, дар Тоҷикистон бештар аз 200 000 пайрави шиамазҳаби исмоилӣ ба сар мебаранд, ки қисмати аслии онҳо дар вилояти Бадахшон ва қисматҳои дигар дар баъзе аз навоҳии вилояти Хатлон, Душанбе ва Хуҷанду Роғун ҷой гирифтаанд. Пайравони ин шоха, ки аксаран зодаи минтақаи Кӯҳистони Бадахшонанд, бо забони ба худ хос ҳарф мезананд ва онҳоро Оғохони Чор, ки ба унвони Имоми Замон ва ё Ҳозиримом маъруф аст, раҳнамоӣ мекунад. Ҳоло дар Тоҷикистон таассуб ё суннигароӣ ва ё шиагароӣ ба таври ҳассос вуҷуд надорад ва аммо аксари коршиносон ба ин боваранд, ки мавриди истифода қарор гирифтани нахустин Маркази исмоилиҳо дар маркази шаҳри Душанбе ба афзоиши ҳузуру мавқеи онҳо дар Тоҷикистон ва муаррифии бештари мазҳаби исмоилия мусоидат хоҳад кард.
НОМНАВИСИ ТАКРОРӢ
Баъд аз қабули қонуни нави дин сабтиноми такрории масоҷид ва созмонҳои динӣ дар кишвар ҳатмӣ шуд. Идораи умури дин дар вазорати фарҳанг аз масоҷид ва муассисаҳои динӣ хост, ки барои фаъолиятҳои қонунии худ дар вазорати фарҳанг аз сари нав сабтином шаванд ва шаҳодатномаи фаъолиятро дарёфт кунанд. Мақомоти вазорати фарҳанг гуфтанд, ки номнависи такрорӣ то соли анви 2010 идома мекунад ва онҳое, ки то ин муддат номнавис намешаванд, ҳаққи фаъолияти худро аз даст хоҳанд дод. Аммо масъулони вазорати фарҳанг ба Радиои Озодӣ гуфтанд, ки то охирин лаҳзаи соли 2009 бештар аз якуним ҳазор муассиаҳои динӣ, аз ҷумлаи масҷидҳои ҷомеъву панҷвақта, аз номнависи такрорӣ гузаштаанд, вале ҳанӯз бештар аз ду ҳазор муассисаи дигари динӣ шаҳодатномаи фаъолияти худро дарёфт накардаанд.
СУКУТИ СОЗМОНҲОИ ҒАЙРИИИСЛОМӢ
.JPG)
Ҳасан Асадуллозода, додарарӯси Раҳмон ва раҳбари Ориёнбанк, пас аз сафараш ба Нию Йорк ва дидораш бо яҳудиёни Бухоро як манзилро дар маркази Душанбе ба яҳудиён барои адои ибодаташон тақдим кард. Вале яҳудиён мегӯянд, то ҳоло натавонистаанд, ки ин манзилро ба номи худ сабтином кунанд.
ВА…
…имсол донишкадаи исломии Тоҷикистон, ки қаблан мусутақил буд, ба ҷузъи вазорати маориф дохил онро донишкадаи давлатии исломӣ эълон кард. Вале бо ин ҳол, соли 2009 натавонистаанд ба баъзе аз баҳсҳои мазҳабӣ нуқта гузоранд. То ҳанӯз баҳси пӯшидани ҳиҷоб, намозгузории занон дар масҷид,баёни амри маъруфҳои рӯҳониён дар масҷид, ҳузури наврасон дар намози ҷамоат аз мушкилҳое ҳастанд, ки диндорон онро ба соли 2010 мебаранд.
Подписаться на:
Сообщения (Atom)